Psikiyatri ve Sinema

3.10 TO YUMA – 2007=

Film Detayl= arı ve Görüntüleri için tıklayın=

Hollywood’un memleketimi= zde “Kovboy Filmi” janrası olarak bilinen filmlerin üretiminde değişik devrelerden geçmiş ve zamanımızda da geçmekte olan bir macerası vardır= .

Filmler, “hareket eden resimler” olarak ilk = defa topluma Ondokuzuncu Asrın sonunda gösterilmeye başlayan senelerden günümüze kadar “Kovboy” hikayeleriyle olan ilişkisini kesmemiştir. Bu “folklor” da yalnız Amerikada yaşayanlara değil dünyaya tanıtılarak Amerika ile özdeşleştiril= miştir.

Tabii Beyaz Perdede izlediğimiz kovboylar ile hakiki yaşamdaki kovboylar arasında çok fark vardır. Geçmişte “sığır çobanlığı için kiralanmış genç= ;” olarak tercüme edilebilecek “Kovboy,” filmlerde belinde tabanca, barda içki arkasından içki yuvarlayan, atı= na binip nereye gittiği bilinmeyen, oradan oraya gezen, yumruk kavgalarına gözünü kırpmadan girişen, kadınları ve çocukları koruyan, kötüleri acımasız olarak öldüren, yaşamını nas= 05;l kazandığı üzerinde pek durulmayan bir karakter olarak kanıtlanmıştır. Hatta sonraları Ondokuzuncu Asr= 05; hikaye edinen her filmde ama Amerikan İç Savaşı olsun, ama kızilderili sorunu bulunsun, hiç te “çiftlik” veya “sığır güdümü” ile ilgisi olmasa = bile yine “Kovboy” filmi şeklinde tanımlanmaya devam edilmiştir. Hollywood film endüstrisi bu uyumsuzluğu ortadan kaldırmak için bu janraya “Western - Batı taraflı” ismini uygun görmüştür.

Yazarın ilk anımsadığı “western-kovboy” filmleri İstanbul, Fatih, Malta’da yaşarken Şehzadebaşı açık hava sinemalarında ilk okul-orta okul zamanları gördüğü 1930-40 larda yap= 05;lan ve Charles Starrett, Bill Elliott, Tom Mix, Gene Autry, Tex Ritter ve Roy Rogers gibi cicili-bicili beyaz giyinen kahramanların kara giyinen kötülerle olan mücadelelerini yansıtan hikayelerdi. Bun= lara bazen, “Maskeli Beşler” adı altında her biri yarım saatten ibaret olan,12 kısım tekmili birden gösterilen diziler de eklenirdi.

Bin dokuz yüz ellilerde fon müzikleri güz= el olan ve iyi yapım, yönetim, oyunculuk, sinematografi ve diğer alanlarda kaliteli filmler üretilmeye başlanmış, Frankie Lane gibi sanatçılar, ödül kazanan filmlerin şarkılarını okuyarak izleyicilerin senelerce mırıldanacağı skorları kanıtlamışla= rdı.

Bin dokuz yüz atmışlarda, artık orijinalite yaratamayan ve konuları geçmiştekilere benzediğinden sinema severlerin ilgisini çekemeyen klişe filmlerin ardından “western” türü filmlerine büyük oyuncu isimlerine rağmen kim= se gitmez olduğundan Hollywood “kovboy” filmine “perhiz”e başlamıştı.

İşte bu sırada Avrupa’da hiç akla gelmeyecek şekilde “Amerika Batısı”na ait bilhassa İtalyan yapımı filmler çevrilmeye başlanmış ve Amerikadakilerin de “Spaghetti Western= 221; mizahı ile janralaştırmalarına yol açmı#= 1;tır. Başta Sergio Leone yapımı ile düzenlenen ve Morricone’un unutulmaz fon müziğiyle süslenen bu grup = filmler atmışların başından yetmişlerin ilk senelerine kadar bir dekat diye ölçebileceğimiz devrede Hollywood’un yarattığı boşluğu doldurmuştur. Bu filmlerde “Vahşi Batı” ilk defa olduğu gibi tanıtılmış, giysilerden davranışlara, kasabaların görüntüsünden = iyi-kötü kovboy farkının pek izlenilmemesine kadar yaşam, tarihte olduğu gibi realistik bir şekilde yansıtılmıştır. Bazıları efsanesel Japon üstad Kurosawa’nın filmlerinden çeviri yapım= 05; olan bu filmlerde Hollywood’da iş bulamayan Clint Eastwood, Lee = Van Cleef ve Eli Wallach gibi aktörler parlamışlar ve şöhretlerini yıllarca sürdürmüşlerdir. Ayrıca Henry Fonda, Rod Steiger, Charles Bronson ve Charles Coburn gibi Hollywood meşhurları da, bu janranın popülaritesine kendilerini kaptırmışlar ve degişik filmlerde baş rolleri paylaşmışlardır. =

“Spaghetti Western” akımı modasının da bin dokuz yüz yetmişlerin ortalarında geçmesinden sonra “kovboy” filmleri bu sefer dünya beyaz perdesinden otuz sene kadar iyice silinmiştir.

Hollywood, Yirmi Birinci Asırda, biraz da “Sp= aghetti Western” türünün başarısını gö= ;z önüne alarak yeni kuşağa “kovboy” janrasını yeniden sergileme kumarına girişmiş ve s= on senelerdeki yapımların “gişede kırdığ&#= 305; rekorlara” bir göz atacak olursak bunda da şimdilik başarıya ulaşmıştır.

İşte gözden geçireceğimiz = 220;3:10 to Yuma” da bu “yeni kovboy” janrası akımında üretilmiş olan güzel filmler= den biridir.

Dan Evans (Christian Bale) Amerikan İç Savaşında bacağından yaralanarak yürüyebilmes= ine ve çalışabilmesine rağmen sakat gazi olarak ço= k az bir hükümet yardımı karşılığın= da yaşamına devam etmek zorunda kalmıştır. Eşi <= span class=3DGramE>Alice (Gretchen Mol) ve biri 14 yaşındaki Bi= ll (Logan Lerman) ve diğeri 9 yaşındaki oğulları Mark (Benjamin Petry) ile borç para ile satın aldıkları çiftlikte sığır yetiştirme uğraşısındadır.

Mark babasına çok saygı ve sevgi göstermekte, Bill ise babasının savaştaki deneyimlerind= en öğrendikleri ve birikimlerinin yansıtt&#= 305;ğı herşeyde kavga-dövüşten önce konuşup-anlaşmaya yönelmesini olgunluk olarak değil, korkaklık olarak algılamakta, yaşının verdiği doğal şiddet desteğiyle her anlaşmazlıkta kaba kuvvete başvurulmasını yeğlemektedir.

Kurak hava yüzünden çiftliğin veri= mi azalmış ve Dan borçların&#= 305; zamanında ödeyememiştir. Bu yüzden o bölgenin ağası Hollander (Lennie Loftin) tarafından önce tehdit edilmiş, çıkıp-gitmesi ve çiftliği kendis= ine devretmesini bildirmiş, sonra da malı-mülkünün yakılıp-yıkılma olasalığı kendine yeğlenmiştir.

Filmin başında Dan = ve ailesini, çiftlik yapıtlarından birkaçında Hollander’in adamları tarafından çıkarılan yangını söndürme uğraşıları içinde görürüz.

Bu arada, bölgeden bölgeye altın taşımakta olan atlı posta arabasını, yeni kurulan Pinkerton kanun kurumunun korumalarını ve arabaya yerleştirilmiş Gatlin makinalı tüfeğini izleriz. Korumaların başı Byron McElroy (Peter Fonda), o bölgeni= n en azılı soyguncu çetesinin başı olan Ben Wade (Rus= sell Crowe) tarafından düzenlenecek bir baskın olasalığından huzursuzdur ve beklediği de olur. Bir vad= ide hücuma uğrarlar ve kendisinin yaralanmasına ve bütü= ;n görevlilerin haydutlarca öldürülmelerine karşı Ben, eskiden beri tanıdığı bu kanun adamını öldürmez, adeta olanları anlatacak birini bırakmakla, şöhretini daha da fazlalaştırma fikrindedir.

Soyguncular vadiden ayrılırken tesadüfen = Dan ve iki oğlu ile karşılaşı= rlar. Dan kasabaya giderek Hollander ile arasındaki pro= blemin çözümünü tartışacaktır. Ben’= ;i de hemen tanımıştır. Kendisine sığırlarından birinin öldürüldü= 7;ünü, bunu yapanın da Ben ve çetesi olduğunu düşündüğünü bildirir. Başta, grup içinde Ben’e en sadık olan Charlie Prince (Ben Foster) ol= mak üzere Dan ve çocuklarına hemen şiddete baş vurmalarına yönelmeye karşılık, Dan’in bu cesareti göstermesi, Ben’in çok hoşuna gitmiştir. Dan’a adeta öz&u= uml;r dileyerek adamlarının çok aç olduklarını = onun için yalnız bir sığır öldürerek etini = yeme zorunda kaldıkları cevabını verir, Dan’a da, çocuklara da atlarından inmelerini, silahları ile beraber atlarını vadinin öbür yanında alabileceklerini, şu anda vadiden çıkıncaya kadar kendilerinin atlarla hemen şerife koşup durumu bildirmemeleri için buna gereksi= nim olduğunu biraz da şaka yollu sergiler.

Çete kasabada az bir zaman kalıp yola düzülme planlamasındadır. Buna rağmen, Ben, eskiden tanıdığı bir Emma (Vinessa Show) isimli bir hanımın şimdi o kasaba barında çalışt&= #305;ğını görünce adamlarını önden yollar ve kendisi de hanım ile beraber olmak için arkada kalır. Soygundan kimse= nin haberi olmadığı, dolayısı ile yakalanmasına olasalık bulunmadığını hesap etmektedir. Bununla beraber Pinkerton hafiye grubu kendini gizlice takip etmiştir.

Ben beklemedidiği bir şekilde barda yakalandıktan sonra Yuma şehrinde olan mahkemeye ve hapisaneye götürülmek için dağların ötesinde bulu= nan tiren istasyonuna at sırtında ve muhafaza altında götürülecektir. Bu tehlikeli seyyahata hele Ben’in çete arkadaşlarının kendisini kurtarmak için herşeyi yapacakları beklentisi de eklenince pek gönüllü çıkmamaktadır. Pinkerton görevlileri herkeze büyük para vaat etmelerine rağmen herkes korkudan bu işe girişmek istememektedir.

Bu arada Dan, kasabadaki ev s= ahibi ile konuşmaya gelmiş ama sokakta yaka-paça ev sahibinin adamlarınca dövülmüştür. Çiftliği kurtarmak için nereden para bulacağını bilemez iken, = Ben Wade’in yakalandığını ve kendisini tiren istasyon= una götürecek olanlara o zamanın parası ile 200 dolar teklif edilmektedir. Parasızlık yüzünden çaresiz kalan = Dan buna gönüllü çıkar ve haydudun, tren istasyonuna götürülmesinde yolun üzerind= eki çiftliğinde bile bir gece konaklanmasını kabul eder.<= o:p>

Ben, Dan’i tekrar gördüğüne ad= eta sevinmiştir. Onunla dalga geçmeye başlar ama Dan gayet ciddi bir şekilde görevini yerine getirme düzeyinde bu mizah ve şakalara katılmamaktadır.= Ben hiç bir korku veya endişe taşımamaktadır. Adamlarının er-geç kafileyi bulup kendisini kurtaracaklarından emindir.

O akşam Pinkerton görevlileri, birkaç şerif yardımcısı ve Dan çiftlikte mola verirler. Soyguncuları da şaşırtm= ak için içinde sanki Ben olan, ona benzeyen birini, posta arabası ile tiren istasyonuna göndermişlerdir.

Ben, Dan’in eşi Alice ve çocuklarına centilmence davranır. Eli kelepçeli ola= rak hareket etmesine bir görevlinin devamlı olarak kendisini göz hapsinde tutması şartı ile müsaade edilmiştir.

Ertesi gün küme yola çıkar ve dağların üstü-vadilerin içinden tehlikeli seyyahatlerine başlarlar.

Bu arada Ben’in adamları posta arabasına= yetişmiş, içindekinin Ben olmadığını anlamış, konuşturarak kafilenin asıl yolunun nerede olduğunu öğrenmişler, arabayı da içindekilerle beraber yakmışlardır.

Filmin bundan sonrasının anlatılması= ndan çok görülmesi gerekmektedir. Heyecanlı bir aksiyon ve= gerilim filmi haline gelen hikayede, kafile beklenen olduğu kadar, beklenmeyen problemler ilede başa çıkmak zorunluğunda kalacaktır. Bir keresinde kızıl derililerin hücumuna uğrarlar. Bundan sonra Ben’in yakalandığını duyan kefalet avcıları (bounty hunters), onu kaçırarak para ödülünü kendilerinin alması yönünde problem çıkarır= lar. Ondan sonra bir zamanlar kardeşi Ben tarafından öldürülen başka bir yerin şerifi, adamları ile Ben’i kaçırır. Her seferinde kafile, Ben’i tek= rar ellerine geçirerek yollarına devam eder ama her seferinde de içlerinden birini dövüş-çatışma esnasında yitirmektedirler. Bir keresinde tam kaçma fırsatı bulduğunda nereden çıktığı belli olmayan Dan’in büyük oğlu Bill sayesinde yakalanır. Delikanlı biraz gençliğin verdiği umursamazlık, biraz da babasına bir yardımcı olma düzeyinde kafileyi gizlice takip etmiş ve tam zamanında da ortaya çıkarak Ben’in kaçmasını önlemiştir. Dan, oğlunun kafileye katılmasını istememekle beraber yanlarında seyyahat etmesine müsaade etmiştir.

Bu olaylar arasında, sinema seyircisi, yavaş yavaş Ben’i daha yakından tanımaya girişir. Bir y= erde acımasız bir cani olan Ben, diğer zamanlarda filozofi tartışmakta, İncil’den paragraflar sunarak için= de bulundukları zorluğu çözmede yol göstermekte, şiir okumakta ve mola verildiğinde karşıdaki insan, yaratık veya doğanın kara kalem resmini çizmektedir. Dan’a olan yakınlığı da artmaktadır. Bu basit fakat ailesi için bu kadar sıkıntılara girmeyi, yaşamını tehlikeye atan dürüst ve sözünü tutmayı bir görev addeden çiftçiyi diğer para için herşeyi yapacak kan= un adamlarından ayırmaya ve adeta kıskanmaya başlamıştır. Hele oğlunun da gösterdiği = bu yakınlığından sonra takdiri daha da artmışt&#= 305;r.

Kafile nihayet tiren istasyonunun bulunduğu kasabaya ulaşır. Lokomotifin gelmesine daha birkaç saat vardır. Herkes de merakla kaldıkları pansiyonun etrafında toplanırlar. Oranın şerifi adamları ile gelerek yardımcı olmayı üstlenir.

Bu arada Charlie Prince’in başını çektiği çete şehre gelir. Sayıları kafile= deki kanun adamları kadardır ama Charlie bütün kasaba kalabalığının önünde Ben Wade’i tutsakl= ayan her görevliyi öldürene 200 dolar vereceğini söyler. Bunu içerden duyan Ben, Dan’a bakar ve gülümser. Bu kadar sıkıntıya 200 dolar almak için giren Dan gibileri bir yana, bir kurşun ile bir görevliyi öldürecek kasabalı da aynı miktar ile ödüllenilmektedir!

Buna karşı Dan hi&c= cedil; bozulmaz. Ben’i tirene yerleştirecek ve 200 doları hak edecektir. Gelin, görün ki o kasabanın şerifi dahil, seyyahatten geri kalan kanun görevlileri b= ile bütün kasaba ile baş edemeyeceklerini bildiklerinden hepsi işi bırakır, çekilir, kaçar ve uzaklaşır. Geriye bir Pinkerton grubu şefi kalmıştır. O da hemen 200 doları çıkarı= ;r ve Dan’a vererek Ben’i tirene yetiştirmesini ister. <= /o:p>

Dan, oğluna ne olursa olsun işe karışmamasını ve geriye gelmezse parayı annesine götürerek borçlarını ödemelerini, kendilerine de yeni bir yaşam kurmada evin erkeğinin artık B= ill olacağını yeğler. Silah tehdidi altında Ben’i önüne katarak hem kasabalı ve hem de soyguncular ile çatışa-çatışa tren istasyonunun yolunu tutarlar.

Ateş altında iken yollarının üzerindeki bir depoya girdiklerinde Ben, Dan’a hücum eder ve iki adam alt-alta üst-üste döğüşmeye başlarlar. Kavgada Ben üstün gelip Dan’i öldürecek pozisyona geldiğinde Dan ondan bir dileği olduğunu söyler. Bu karmaşıda Ben arkadaşlarınca kurtarılacaktır ve kendisinin de ç= ;ok büyük bir olasalıkla öldürülmesi izlenecektir. Oğlu Bill’e “rol modeli” olmayı gözlemekte olduğunu, onun kendisini, bölgenin en büyük haydudunu h= em de tek başına tirene rteslim etmesinde gösterdiği başarı ile yaşam boyu gurur duymasını beklediğ= ;ini mırıldanır. Ben bir ara durur ve bunu si= nema severlerin şaşkınlıklarına sebep olacak bir şekilde kabul eder.

Sonraki bir noktadan diğerine ateş altında koşmaları esnasında yaptıkları kaçamak konuşmalarında Ben, çocukken şiddet uygulayan babasından kaçan annesiyle bir tiren istasyonuna geldiklerinde annesinin kendisine İncil verip okumaya başlamasını ve = geri geldiğinde tirene binerek oradan uzaklaşacaklarını söylediğini açıklar. İncil’i üç günde bitiren ufak çocuk annesini bir daha görmemişti= r!

Ben, kurşunlar vızıldarken Dan’a gülümseyerek, “Biliyormusun” der, “ben iki defa Yuma Hapisanesine gönderildim ve iki defa da kaçtım!”= ; Bu şekilde Dan’a adeta üzülmemesini, bu tirene yetiş= tirme numarasını onunla birlikte Bill’i olumlu şekilde etkil= emek için yaptığı garantisini vermektedir.

Nihayet geç kalan tiren çıka-gelir ve= bu anlarda her iki adam da hem kasabalının ve hem de soyguncular= 5;n takibinde istasyona erişirler. Dan, BenR= 17;i tiren görevlisine teslim eder ve dönerek durumu uzaktan seyreden oğluna gülümser. Bu arada işin içinde ne olduğunu bilmeyen Charlie yaklaşarak Ben’in uyarmasına aldırmadan Dan’a ateş eder ve öldürücü şekilde yaralar. Bunun üzerine Ben de kızarak Charlie’= yi ve diğer soyguncuları birer birer temizler.

Ölmek üzere olan babasının yanı= na koşan Bill önce silahını Ben’e doğrultursa d= a, Ben’in karşılık vermemesinden silahını indir= ir ve babasının son anlarında birşeyler yapmaya yönel= ir.

Dan, savaştan bu yana üzüldüğü itilme-kakılma devresini geride bırakmış, oğluna iyi bir rol modeli vererek ruhunu mutlulukla teslim etmiştir.

Ben de tirene girmiş, diğer mahkumlar ile otururken kuvvetli bir ıslık çalmıştır. Tiren hareketinden sonra bu ıslığı duyan atı, tren= in ardından koşmaya başlarken film sona ermektedir.<= /span>

Filmin akım yorumu:

Bu filmin 1957 yapımı olan aynı isimdeki orijinalini, yazar annesi Zehra Hanım ile beraber, İstanbul, Beyoğlu, Atlas Sinemasında lisede iken izlemiştir. Van Heflin’in Dan, Glenn Ford’un da Ben karakterlerini canlandırdıkları, Frankie Lane’in de filmin aynı isimdeki şarkıyı okuduğu bu hikaye<= /span> o zamanın “iyi adam iyidir,” “kötü adam kötüdür” nüansı dışına çıkamadığından filmde akım degişik ve sonuç ayrı bir şekilde sergilenmiştir.

Aradan geçen yarım asırlık bir zam= an sonra, bu “remake - yeniden yapım,” İtalyan üret= imi “spaghetti western” janrasına yakın, “vahşi Batı”yı eski Hollywood kovboy filmlerinin aksine daha reali= te içinde yansıtmaktadır. Bundan, Hollywood’un “western” janrası üretiminde Avrupa’dan öğrendiği ders= leri unutmadığı anlaşılmaktadır.

Filmin eğitim ve terapide kullanımı:

Transaksiyonel Analizde, “iyi” ve “kötü” fenomenleri içimizdeki çocuk veya ergen taraflarımızın dinamiğindedir. Diğer bir söyleyiş = ile, bir kişinin “iyi” veya “kötü” olmas&= #305; olanağı eşittir. Davranışlarımızda şüphesiz ki, içerde ana-babadan aldığım= 5;z genlerin, dışarda da yetişme-toplum düzeyinin etkilemes= iyle hamurumuz yoğrulmakta ve “iyi” veya “kötü” olarak izlenmemiz derlenmektedir. Bununla bera= ber, “iyi”yi kayıtsız-şartsız “iyi,” “kötü”yü de yine kayıtsız-şartsız “kötü” olarak algılamamızın ruh sağlığındaki yansıması rahatsızlıklara yöneltecek kapasitededir= .

Kendimizi yalnız “kötü” olarak kabul ettiğimizde moralimiz bozulabilir, kendimize güvenimiz azal= abilir, olumlu-yapıcı girişimlerden uzak kalarak yalnızlığa imza atabiliriz...

Kendimizi yalnız “iyi” olarak algıladığımızda sağlıksız bir “kendini beğeni” elinde başkalarının hakkına saygı duymayacak, onlara sevgi gösteremeyecek düzeylere çıkabiliriz...

Başkalarını yalnız “kötü” olarak görürsek onlara ön-yargı ile yaklaşarak haksızlık edebiliriz...

Başkalarını yalnız “iyi” olarak izlersek, yaptıkları hata ve yanlışlardan düş kırıklıklarına uğrayabiliriz...=

Onun için en sağlıklısı, kendimizi de, başkalarını da “iyi” ve “kötü” potansiyellerinde görerek “iyi”leri yüceltmede, “kötü”leri de = nötralize etmede uğraşı vermemiz gerekmektedir.

Ben, hikayenin gelişinden çocukken ihmal edilmiş, babasınca şiddet ile travmaya uğramış ve annesi tarafından da terk edilmiş bir k= anun dışıyı yansıtmaktadır. Bu kadar kanun dışı işlere karışmışken, Dan ona, aslında nasıl bir aile özlemin= de bulunduğunu hatırlatmış ve gözünü kırpmadan karşısındakini kurşunlayan bu cani, Dan’a oğlunun saygısını kazanmasında yardımcı olmaya kalkmıştır! Hatta bütün çete arkadaşlarını Dan’in vurulmasından so= nra birer birer öldürmesi de, kendine yeni bir yaşam tarzı seçmesi fikrini bile verebilmektedir.

Filmdeki “iyi” karakterdeki kanun adamlar= 05; da, zoru görünce herşeyi Dan’in omuzuna bırakmakt= a ve kaçmakta bir an bile çekinmeyerek “kötü” taraflarını sergilemişlerdir.

“İyi” ile “kötü,” çok ince bir çizgiyle ayrılır. Güzellik, o ince çizgi üzerinde bir cambaz dikkatiyle yürüyebilmemizde= dir.

Dr. Fuat Ulus =