Psikiyatri ve Sinema

AND WHEN DİD YOU LAST SEE YOUR FATHER? - 2= 007

(VE EN SON BABANI NE ZAMAN GÖRDÜN?)

Film Detayl= arı ve Görüntüleri için tıklayın.

FİLMİN AKIŞI

Blake (Colin Firth) başarılı sayılacak bir yazardır ve filmin başında yerel yazarlar komitesince yılın muharriri ödülüne layık görüldüğü de izleyicilerle paylaşılır. Eşi Kathy (Gina McGee), annesi Kim (Juliet Stevenson), hekim olan babası Arthur (Jim Broadbent) ve kız kardeşi Gillian (Claire Skinner)ın de bulunduğu törende ödülünü aldığı anda, babasının kendisiyle veya söyleviyle ilgilenmediğine, sonraki davette de bu başarısını küçümseyici tavırlar takındığına şahit olur.

Babasını bütün yaşamı boyunca aynı tutum ve davranışları ile tanıyan Blake için bu olay belk= i de üzerinde durulmayacak alışılmış bir sahne oluşturmakta ise de, genç adam bu seferki sahnelemede evvelki deneyim ve birikimlerinde bulunmayan bir etken ile karşı karşıyadır:

Babasına kanser teşhisiyle birkaç ay, ve hatt= a bir kaç haftadan fazla bir ömür tanınmamaktadır!

Onun için babasının tören ve davetteki bu tutum ve davranışı, genç yazar’a sonu gelmeyen “flashback” serisi, anılarının birbiri ardı= ndan yaşanmasını ve babanın, oğlunun geçirdi= 7;i bu flashback silsilesince sinema seyircisine tanıtmaya yöneltir.

Blake anılarındaki ergenlik (Matthew Beard) ve çocukluk (Bradley Johnson) kişiliğinde babasına karşı değiş= ;ik duygular besleyerek büyümüştür. Babası, ailede alaycılığı, küçümsemeleri ve bazen de aşağılamaları ile ün yapmıştır. Dışarıya karşı gayet kibar, yapıcı, nazi= k ve mizahı ile herkesin kalbini çalan bu adam, aile içinde t= utum ve davranışları ile eşini, oğlunu ve kızını kendinden uzak tutmuştur. Her zaman takdir ile başladığı bir konuyu sonunda mutlaka bir tekdir ile bitirmesi, “...yaptığın iş çok güzel...beni çok mutlu ettin...ama şöyle-şöyle yapsaydın daha iyi olurdu...” gi= bi önce yüceltici, sonra da küçümseyici yaklaşım tarzı aileyi bıktırmış ve tüketmiştir.

Blake’i en çok sarsan olay da, bir gün piknikte iken babasını, ailenin yakın dostlarından biri olan Beaty (Sarah Lancashire) ile otomobilin içinde kırıştırırken görmesi olmuştur. Bu ilişkiden annesinin haberi olduğunu ama bu sırrı içinde tuttuğunu da yıllar sonra öğrenmiştir.

Babasının sağlık durumunun beklenildiği şekilde kötüye gitmesi, biraz da annesine yardımı olması düzeyinde Blake’in evden ayrılarak ebeveynlerinin yanında kalması= ;na sebep olmuştur. Eşi, geçmişi de bildiğinden kocasının ruh sağlığından kaygı duymakta= ve eşiyle yaptığı telefon görüşmelerinde bu endişesini dile getirmektedir.

Yaşlı adam nihayet durumunun ağırlaşması ile yatağa mahkum olmuş, en basit ihtiyaçların&#= 305;n bile eşi ve Blake tarafından karşılanması gereksin= imi ortaya çıkmıştır. Babasının durumu ağırlaştıkça Blake’in ergenlik ve çocukluk anıları “flashback” şeklinde daha şiddetlenmekte, geleneksel olarak ölüm karşısı= ;nda kötü anıların unutulması ve iyi anıların gündeme getirilmesi beklenirken yaşlı hekimin geçmişteki ailesine gösterdiği olumsuz ve yıpratıcı karakteri izleyicilere bütün taraflar= 05; ile yansıtılmaktadır.

Blake, babasının vefatından sonra yapılan cenaze merasimi ve d= avet sırasında taziyelerini takdime gelenler arasında seneler önce babasinin aile dışı ilişkilere giriştiği Beaty’yi görür ve senelerce içini kemiren konuyu bir köşede kendisine açar, ilişkinin hiç bedensel şekle dönüşüp-dönü&#= 351;mediğini sorar. Beaty de bunun kendine özel bir anı olduğunu ve ö= ;yle kalmasını istediğini bildirir.

Filmin sonunda Blake, zamanımızın hakikatiyle geçmişin anılarını birleştiren bir sahne yaşar. Babası çiftlik evinden çıkarak kendine yaklaşır ve oğluna sarılır. Baba-oğul belki de, yine Blake’in fantazisinde, ilk defa birbirlerine sevgilerini göstermektedirler...

FİLMİN EĞLENTİ ELEŞTİRİMİ

Film endüstrisi, bilhassa son senelerde, Hollywood olsun, bağımsız filmler olsun, Türk sineması olsun (Çağan Irmağın Babam ve Oğlum yapımı), nedense baba-oğul ilişkisini aile içi diğer ilişkilerden daha popüler bularak arka arkaya vizyona sevketmektedir. Bu janrada yazarın hemen aklına gelenler arasında Gene Hackman - Melvyn Douglas ikilisinin paylaştığı “I Never Sang for My Father - 1970,” <= o:p>

Martin Sheen - Bernard Hughes ikilisinin paylaştığı “Da = - 1988,” T= ad Danson ve Jack Lemmon ikilisinin paylaştığı “Dad = - 1989,” W= ill Ferrell ve Robert Duvall ikilisinin paylaştığı “Kicking & Screaming - 2005” yer almaktadır. Mesela, = aile işlem ve işlevlerinin senaryo üretimlerinde bunun karşıtı olan anne-kız ilişkisi, Shirley MacLaine - Debra Winger ikilisinin paylaştığı “Terms of Endearment - 198= 3” filmi gibi yapımlara pek rastlanılmamaktadır.

Baba-oğul ilişkisine neden diğer aile içi ilişkilerden daha çok önem verildiği tartışmasını okurların değerlendirmelerine terkederek filme geçelim:

Filmin özelliği, yaşamında genelde ailesine ve özelde de oğluna sevgi gösterememiş bir babanın ölüm halinde iken oğlunun ruhsal durumunda estirdiği fırtına= lar üzerine kurulduğudur. Böyle bir yapımın ve yönetimin izleyicilere filmin sonuna kadar heyecanlı, üzüntülü ve kaygılı, merakla izlenebilecek bi= r hikaye sunması beklenirken yazarı etkileyememiştir.

Senaryosu, yazarının yarı-biyografik yaşamından adapte edilen= hikaye, seyirciye kopuk-kopuk verilerek, heyecan yaratacağına, izleyiciler arasında bıkkınlık = ve tükenmişlik üretmektedir.

Yönetmen “flashback” sahnelerini hem kantite ve hem de kalite bakımından fazla kullanarak Blake’in yetişkin, ergen ve çocuk zamanlarının birbirine karışmasına, yazarın bir devrede sergilenen materyelin daha sindirilmeden yeni bir devreye geçiminde filmin anlaşılmasını körletmektedir. Genelde sinematografi bakımından bu ç= ok gizemli olan bu anlatım metodu, burada eksik kullanılmıştır.

Flashback tekniğinde en çok kullanılan stillerden biri, zamanımızda bir kelime, cümle veya deyim dile getirimi ve aynısının kullanıldığı geçmiş zamana özdeşerek bu şekilde geriye gidimdir. Yazar bu stili kullanılan teknikte bulamamıştır.

Yazar bu filme ailesiyle beraber göz yaşlarına= karşı hazırlıklı olarak gitmiş ama eli bo#= 1; dönmüştür. Kendisi gibi bir sinema bağımlısı olan eşinin de aynı görüşte olması, yazarın filmin bu konuda başarıya ulaşmamasındaki düşüncelerinde yalnız kalmadığını kanıtlamaktadır.

FİLMİN EĞİT= 04;M VE TERAPİDE KULLANIMI

Filmi gören ve görecek olan okurların akıcılık bakımından yazara katılıp-katılmamaları kendi değerlendirmelerine bırakılmasının aksine, tıp öğrencilerine, ruh sağlığındaki branşlarda uzmanlık eğitimi görenl= ere ve hasta gruplarına basarı ile gösterilmesinden şüphe olmaması beklenmektedir. Bilhassa hekim olan babanın aile içindeki iletişim ve ilişki sisteminin şahsiyet karakterlenmeleri ve/veya bozuklukları düzeylerinde epey tartışma yaratacak sahneler filme adeta serpiştirilmişt= ir. Narsissistik, sınır çizgi ve anti-sosyal materyel göz= den geçirim boyutlarına eriştirilebilir.

Hastalar için ise, bazı sahnelerin izlenimi ve ondan sonra kendi yaşamlarında ebevenleriyle olan ilişki ve iletişimde benzeri olayların ve bu günkü problemlerinin gelişmesi = veya kötüleşmesindeki rolleri konuşulabilir.

Dr. Fuat ULUS