Psikiyatri ve Sinema

Psikiyatri ve= Sinema

HOME OF THE BRAVE‏

Film Detayl= arı ve Görüntüleri için tıklayın.

FİLM= 4;N AKIŞI

2003 yılının Mart ayında başlayan Irak Harbi ve zamanımıza kadar gelen işgali ile ilgili Hollywood filmleri parmakla sayılacak kadar azdır. Belki de en başta gelen sebeplerinden biri, Dünya T= icaret Merkezi Kulelerinin kaçırılan uçaklar ile yıkılmasından sonra Amerikan halkında uyanan korkunun hukumetce kullanılarak her siyasi ve askeri hareketin “vatan severlik” boyutunda yapıldığının sergilenmesidir. Irak’ta aslında ne olduğunu, neler döndüğünü, nelerin yaşandığını aslına uygun olarak gösterebilecek filmlerin “vatana ihanet” derecesinde gözden geçirilmese bile, “vatan sevmezlik” olarak algılanabileceğinden, dolayısı ile filmin pek izleyici toplayamamasının parasal zararlara götürebileceğini düşünen yapımcılar bu konudan uzak kalmayı te= rcih etmişlerdir. Harbin ve işgalin i= lk senelerinde Amerikan toplumu <= span class=3DGramE>harbin yanında ve karşısında olmak üzere kamplara ayrılarak günümüze kadar bu felsefelerini korumuşlardır. Harp başladıktan sonra Amerikadaki işgalin karşısı= nda olan sanatçılar ve aktivistlere olmadık şeyler yapılmıştır. Mesela Dixie Chicks sahne isimli üç hanımdan oluşan pop grubunun savaşı ve işgali eleştirimlerinden sonra bütün CD’leri sokaklara dökülmüş, bazı satış yerleri CD’leri veto etmiş ve trio bir zaman iş bulmakta bile zorluk çekmiştir.<= /span>

İşte böyle bir atmosferde üç sene once üretilmiş olan bu filmin yapımcılarını ve cesaretlerini tebrik etmek gerekir.

Filmin ismi enteresandır. ABD Ulusal Marşında ülkenin karakterlerini vurgulayan satırlardan birinde “Home of the Brave” yani “Cesaretlilerin Evi” cümleciği geçmektedir. Bunun iki türlü referansı olabilir. Cepheden dönen gazilerin sivil yaşamlarına uyum uğrunda verdiği uğraşı bir cesaret örneği olarak sunulabilir. Aynı zamanda filmin yapımcılarının da öyle bir zamanda böyle bir üretimi vizyona sokmalarının cesaret işi bulunduğu düşünülebilir.

Film, Washington Eyaletinin Spokane şehrinden değişik sebeplerle askere yazılmış, birbirini sivil yaşamdan da tanıyan dört kişinin Irak’ta geçirdikleri ve eve dönüşlerinde yaşama uyum yapmadaki zorluklarını sergileyen bir senaryoyu işlemektedir= .

Her kişinin sinema severlere sunumu “flash back” ya= ni, kısa parlamalar ile geçmişi gözlerinin önün= den geçirmeleriyle düzenlenmiştir. Yazar, okuyucuların ko= lay bir şekilde algılamalarını sağlamak için özetlemeye yönelecektir:

Dr. Will Marsh (Samuel L. Jackson) askeri cerrah olarak yazıldığı sağlık ekibinde yaşamlarının baharında askere yazılan gençl= ere yar olmayı, dolayısı ile vatanına bu şekilde hizmet etmeyi yeğlemiştir. Etraf= 5;ndakilerin bir baba figürü olarak gördükleri, sevdikleri ve saydıkları bir subaydır. Lisede o= lan oğlu ise, bu savaşa politik yalan-dolan ile girildiğini iddia etmekte, babasına da askere gittiği için kızmakta, ilişkilerinde soğuk kalmaktadır. = Will’in eşi de, bu baba-oğul antlaşmazlığı arası= nda, her iki tarafı da idare etme uğraşısındadır.<= /span>

Vanessa Price (Jessica Biel) kocası ile anlaşamayıp ayrılmış, iki yaşında bir oğlu olan lise öğretmenidir. Kocasının gelirinden uzak kalarak yalnız kendi öğretmen maaşı ile geçinemeyeceklerini anladığından maaşı ve kıyakları daha faz= la olan askeri Bakım ve Destek Takımına yazılmış, levazım kamyonlarından birinin şöförü olmuştur. Çocuğunu ailesine tes= lim etmiştir ve oğlu çok iyi bakılmaktadır.

Tommy Yates (Brian Presley) çocukluk arkadaşı ile beraber gençliğin verdiği dürtü ve cesaretle Irak Savaşına Bakım ve Destek Takımını koruyan konvoy askerleri olarak yazılmışlardır. Her iki delikanlı da birbirlerini koruyacakların= 05; ve geriye bu sayede sağ-salim dönecekleri üzerine birbirlerine söz vermişlerdir.

Jamal (Cemal) Aiken (Pop ve rap artisti 50 cent) sevdiği kı= ;zla parasal yokluk yüzünden evlenememe ile karşı karşıya kaldığından maaş<= /span> ve kıyak geliri için askere yazılmış, o da Bakım ve Destek Takımı koruyucu konvoyuna atanmıştır.

Ekip Irak’ta kalmaları gereken zamandan fazla kalmışlar ve eve dönmeyi dört gözle beklemeye başlamışlardır. Kendi birlikleri savaşa pek girişmemiş ama savaşan ünitelere daima dolaylı olarak destek görevini başarı ile yerine getirmişlerdir. Nihayet iyi haberi alırlar ve iki hafta sonra eve dönecekleri mesajı hepsini sevinçten sarhoş yapar.

Maalesef, sevinçleri kursaklarında kalacaktır. İyi haberin hemen ardından kötüsü sökün eder. Bagdat’ın en tehlikeli semtlerinden birinde günlerdir elektrik, su ve diğer gereksinimlerin karşılanmasındaki hizmetler durduğundan biraz da politik bakımdan etrafa iyi görünme planlamasının sivil ha= lka yardım çerçevesinde karargahça hazırladıkları program ile görevlendirilirler.

Hepsi arabalara geçerek konvoy halinde semte yaklaşırlar. Venessa yiyecek kamyonunu kullanmak= ta, Will sağlık ekibiyle jipinde yer almakta, Jamal, Tommy ve arkadaşı da humvee jiplerinde silahları hazırda konvoya refakattedirler.

Venessa, 12-13 yaşlarında bir çocuğun eli cebinde kamyona yaklaştığın= 05; görür ve yanındaki asker hemen silahını doğrulturken ona mani olur. Kendi oğlu aklına gelmiş ve= o zamana kadar bir çok Iraklı çocuğun yok yere kaybını da izlediğinden baş= ;ka bir küçüğün oldu-bitti’ye kurban gitmesine mani olmak yolunu seçmiştir.

Birden gittikçe daralmakta olan semtin ana yolunda birkaç aracın yolu kapattığı izlenir ve konvoy bu yüzden durunca dört bir yandan üzerlerine ateş açılır. Venessa hemen y= olunu değiştirir ve hangi sokağı bulursa oraya saparak ate= 51; hattından uzaklaşmaya yönelir.

Bir köşeden geçerken kamera yine yukarda bahsedilen aynı çocuğu gösterir ve elindeki b= ir elektronik düğmesine dokunduğunu kayıtlar. Büyük bir patlama ile Venessa’nın<= /span> kullandığı kamyon harabe haline gelir. Arkadan yetişen = Will ve ekibi Venessa’yı karga-tulumba yanan kamyondan çıkarırlar ama genç askerin sağ elinin üç parmağı yerinde devamlı kanayan ve pelte hali= ne gelen bir oluşum izlenir.

Konvoy dağılmış, koruyucu aske= rler de ateşin geldiği binalara ve pencerelere doğru ateşe başlamışlar ve kaçanların arkasından takibe geçmişlerdir. Ev ve ev<= /span>, oda ve oda aramalarında bazen kendilerine ateş açanlar= 5; öldürmekte bazen de arkadaşları yaralanmakta ve vurular= ak öldürülmektedirler.

Bu arada Jamal, merdiven altında iken arkasında duyduğ= ;u bir tıkırtı ile hemen döner ve ateş eder. Vurulan çarşaflı bir hanımdı= r. Orada can verir. Jamal’in yaşamı sonuna= Kadar bu olayı daima anımsatacaktır.

Tommy bir an başka birini gözlediği ve arkadaşına bakmadığı bir an= da, arkadaşı vurulur ve orada can verir. Bu da Tommy’i yaşamı boyunca suçluluk duygusuna hapsedecek= tir.

Will ise bu beklenmeyen ani hücumda çok sayıda yaralanan askerlerin aynı anda kendisine olan ıhtıyaçlarını karşılayamamaktadır= . Bir çoğu ellerinde yaşama gözlerini yum= arlar. Ötekilerin ise yaşamaları için bacağını= ;, kolunu (Venessa dahil), gözünü, ağzını, burnu= nu ve diğer beden kısımlarını ampüte etme, kesme-atma ile birden karşı karşıya kalan merhametli doktorun bütün güveni gitmiş, yerini mesleğinde ilk defa duyguladığı endise ve korku almıştır. Wi= ll kendisinin yaralanması ve hatta ölümünden korkmamaktadır. Bununla beraber genç askerlere anında yaptığı tedavinin yerinde olup-olmadığı karşısındaki özyargı sistemi, sorumluluğunu hakkı ile yerine getirme-getirememe sorusu bu başarılı cerrahı bilinçsiz bir boyuta taşımıştı= r.

Hepsinin unutamayacakları anılarla dolu olarak geçen bu günden sonra ekip terhis edilir ve hepsi evleri= ne dönerler.

Asıl savaş şimdi başlamaktadır.

Will kendini içmeye verir. Bir hastanede çalışmaya başlamıştır ama gizliden giz= liye içmektedir. Oğlu yüzüne bakmamakta, karısı ne yapacağını bilmemektedir. Bir gün, eşiyle beraber oğlunun devam ettiği lisenin müdürü tarafından çağrılırlar. Oğ= lu ABD Başkanına küfür sergileyen bir gömlekle okula gelmiş ve birçok velinin şikayetlerine yol açmıştır. Toplantı esnasında Will kendini kaybederek müdüre küfür ede= r ve odadan çıkar-gider. Oğlu once buna sevinir ama Will dışarda oğlunu da paylar, uzak mesafede olmasına rağmen eve yürümesini söyleyerek eşiyle beraber otomobile biner ve hareket eder. Okul müdüründen oğluna kadar hi&c= cedil; kimse Irak’ta geçirilenlerin farkında görünmeme= ktedirler.

Venessa yine eski okuluna öğretmen olarak dönmüştür ama daha hala alışamadığı eldiven gibi lastikten yapılı protezine alışamamıştır. Sağ ön kolunun yarısını yitiren genç kadın, işlerini tek elle yapmayı öğrenmek durumundadır. Bu arada yeni hocalardan biri Venessa’yı beğenmekte ama Venessa, “elsiz-kolsuzluğun” verdiği aşağıl= 5;k duygusunu yenemediğinden bu ilişkiye yanaşmamaktadır.

Tommy, arkadaşının cenaze merasimine katılır. Başta arkadaşını= ;n kız kardeşi olmak üzere hepsi Tommy’ye hiç te bir suçluluk duygusu içinde bulunmaması gerektiğini vurgulamalarına rağmen gen&cced= il; adam bir türlü bu atmosferin dışına çıkamamaktadır. Bu arada, eski iş= i olan silah satış mağazasındaki yerini kaybetmiş, eski patronu yerine yeni çalışanlar almıştır. Buluştuklarında Tommy’ye yok “kimseyi vurdun mu,̶= 1; yok “kimseyi öldürdün mü” gibi hakiki yaşamda da kanıtlanan saçma-sapan sorular yöneltir. <= span class=3DGramE>Tommy oradan tiksintiyle ayrılır. Emekli bir polis olan babası, onun polis okununa yazılmasını beklemekte, sinemada bilet satma işine başlamış olan oğlunun geleceğinden endişe duymaktadır. Bir araya geldiklerinde Tommy, babasına Irak Gazilerinin grup toplantısına katılacağından bahseder. Basit ve çiğ bir yapıya sahip olan babası hemen kızar ve bunun polis okulunda iyi bir şekilde karşılanmayacağ= 05;nı, kendisini pısırık-kılıbık olarak algılayacaklarını bildirir. Oğlunun bir kadı= ;n gibi değil, bir erkek gibi davranmasını ister. Baba-oğul nerede ise yumruk kavgasına girişece= kken Tommy oradan da tiksintiyle ayrılır.

Jamal, sevdiği kıza çok kere yaklaşmı#= 1; ama çektiği vicdan azabını göstermemek iç= in şiddetli bir şekilde huzursuzluk sergilediğinden ve devaml&#= 305; olarak başkalarını suçladığından gen&c= cedil; adamdan daha da uzaklaşma yolunu seçmiştir. Jamal bundan dolayı, Tommy ile grup terapisine katılır ama vicdan azabını “projekte” ederek herkezi kınar, terapis= ti bile dövmeye kalkar ve Tommy tarafından durdurulur.

Tommy bir akşam telefonda, Jamal’in, sevgilisinin çalıştığı yere silahla gelerek herkezi rehin aldığına dair haberi öğrenir.= Apar-topar oraya gider ve polisten, eski arkadaşı olduğu için kendisini teskin edebileceği üzerine izin alır, çalışma yerine girer. Jamal bir elinde tabanca yere oturmuş, ağlamaktadır. Tommy kısa bir iletişimde Jamal’i teslim olması için = ikna eder ama Jamal elinde silah ayağa kalkı= ;nca etrafta siper almış polislerce ateş edeceği düşünülerek vurulur. Genç ad= am nihayet vicdan azabından kurtulmuş, o anda yaşama veda etmiştir.

Bu olay, Tommy’yi daha da sarsar. Kendince bir arkadaşının ölümüne cephede mani olamaz iken, şimdi de başka bir arkadaşının ölümüne sivil yaşamda mani olamamıştır. Bu üzüntüyle babasına gider= ama eski kafalı adam yine Tommy’yi küçültücü sözlerle çileden çıkarır. Delikanlı kendini kaybederek eline geçirdiği bir çekiç ile babasına hücum = eder ve sonra da babasının üzerinde çalıştığı otomobilin önüne gelen = her tarafına vurmaya-kırmaya başlar. Oğ= lunun bu halini ilk defa izleyen baba nihayet Tommy’de gelişmekte olan durumun sıradan bir problem olmadığını anlar. Hemen oğluna arkadan sarılarak bir rakip olarak değil, teskin edici, yatıştırıcı olarak birkaç kelime fısıldar. Tommy durmuş, çömelmiş, hıçkıra hıçkıra ağlamakta ve babas&#= 305; da sarılmasını devam ettirerek oğluna belki de yaşamında ilk defa olarak bu kadar yaklaşmakta, sevgi ve anlayış göstermektedir.

Will gittikçe daha fazla içmeye başlamıştır. Şükran Gününde hem ken= di ve hem de eşinin ailelerinin evlerinde bir araya gelme toplantısına geç kalmıştır. Evine girerken bahçesinde çalışmakta olan İspanyol asıllı işçilere acır, “tatil günü= ;nde çalışılır mı?” diyerek, onları da yemeğe, eve alır. Bütün aile Will’in kör-kütük sarhoşluğuna şaşırmış kalmışlardır. Will ayakta duramayacak kadar alkollü olması= ;na rağmen ne dediğini bilmektedir. Hemen nutuk a= tmaya geçer. Kendisinin “Şükran Gününü” kutlayabilen bir memleket ve aile arasında bulunduğu için ne kadar şansl&#= 305; olduğunu sarkastik, kara komedi felsefesiyle, alayla ortaya koyar. Irak’taki halkın sefaletinden, yokluğundan bahseder, ufacık çocukların kendilerine tükürdüğünden söz eder. “Kurtarıcı” olarak gittikleri memlekete aslında = ne kadar zarar verdiklerinden yansılamar getirir. Sonra da sarhoş bir halde çöktüğ&u= uml; iskemlesinde iken oğlunun dudağına taktığı küpeyi de görünce çileden çıkar, küp= eyi çeker, koparır ve oğlunun ağzının kanamasına yol açar. Herkes dehş= ;et içindedir. Will sofradan kalkar, odasına gider, tabancasını çıkarır, kendini vurmaya yönelmişken eşi yetişir. Bu duruma = hal çaresi bulacaklarını söyler, kendisini çok sevdiklerini ve bu devreyide geçireceklerini bildirir, sarılır, kocasının elinden tabancayı alır. Will’in gözünden yaşlar boşanmaktadır.

Venessa bir akşam evde oğlu ile otururken kapı çalınır ve açtığında kendi= sini beğenerek ilişki arayan öğretmenle karşılaşır. Genç adam oturduklarında once Venessa’nın protezli lastik elini sonra= da öbür sağlam elini öper. Bu şek= ilde Venessa’ya olan sevgisinin engelli durumu ile bir ilişkisi olmadığı jestini gösterir. V= enessa sevinç göz yaşlarına boğulmuştur. Cepheden geldiğinden bu yana ilk defa olarak durumunu kabul etmeye ve ruhen iyileşmeye yönelmiştir.

Bu arada Tommy, devam ettiği gurup tedavisind= e, tekrar gönüllü olarak askere yazılmaya karar verdiğ= ;ini bildirir. Bu sivil dünyaya alışamamıştır. Burada kendisine yer olmadığını anlamıştır. Annesi ve babası ile kucaklaşıp helalleşe= rek tekrar Irak’a döner. Oradan egzersizl= er arasında ailesine yazdığı mektuplarda savaştan sonra ilk defa ol= arak huzur duyduğunu dinlemekteyiz. Kendisi vatan severlik filan duymadığını ve ideal yerine ona ihtiyacı olan, kendisinin de ihtiyac duyduğu asker arkadaşlarının arasına karıştığını, geçmişteki deneyimlerinden hem kendisinin ve hem de başkalarının faydalanacağını bildirir. Merak etmemelerini, mutlu olduğunu da yeğler. Artık suçluluk duygusunun esiri olacağına başkalarına yardım ederek, altruism dediğimiz mekanizma yardımı ile yaşamını tehlikeli de olsa olumlu ve yapıcı bir düzeye getirebilmiştir.

Son sahnede, Will’i, eşiyle birlikte terapistin ofisinde izlemekteyiz. Will, “hiç bir şey hissetmemesinden” bahseder. Travma Sonrası Stres Bozukluğunda izlenen “emotional numbness” yani “duygusal paralizi” devre= sini geçirmektedir. Yaşlı doktoru iyileşmeye yönelmesi için önünde zor aşamalar beklemekle birlikte cepheden döndükten yana ilk defa kendinde “değişik bir durum” içgörüsü ve= algılaması, terapistçe iyi bir işaret olarak kanıtlanmaktadır. Terapiye gelmeden once oğlu ile kısa bir konuş= ma yapmış ve özür dilemiştir. Baba-oğul ilk defa olarak birbirlerine öfkelenmeden birkaç kelime de olsa söyleşebilmişlerdir. Bu da gelecek için umut vermektedir.

Filmin Terapide Kullanım= 5;:

Yazar 1971 yılında ABD’ye uzmanlık eğitimine geldiğinde= Vietnam Savaşı hala devam etmekteydi. Cepheden gelen gazil= erin tedavisine atandığında daha Amerikan Psikiyatri Kurumunca “Travma Sonrası Stres Rahatsızlığı” di= ye bir şey kabul edilmemişti. Gaziler yanlış olarak şizofreni, madde ve alkol bağımlılığı, yalancılık, serkeşlik ile teşhis edilmekte ve yanlış tedavi uygulamaları görmekteydiler. Yazar, geçen sene de 8 ay kadar bir zamanda Afga= nistan ve Irak’tan gelen gaziler ile çalıştığında teşhis ve tedavi ilerlemelerine rağmen yine aynı şekilde gazilerin toplumca ve hatta ailelerince anlaşılamadıklarını izlemiş= tir. Hem Vietnam zamanında, hem de zamanımızdaki Afganistan ve Irak konularında ilgililerin dikkatini çekmiştir ama pek bir et= ki gösterememiştir. Askerlerin, içinde bulundukları durum normal savaşın getirdiklerinden değildir. Her iki devrenin gazileri de vatanını seven, cessur ve korkusuz yapılara sahip olduklarını göstermişlerdir. Askerleri zorluğa iten, alkol ve madde kullanımına götüren, ağlatan, kızdıran, bir türlü evvelce içinde doğup-büyüdükleri atmosfere uyum yaptırmayan “niye döğüştüklerinin, niye sakat kaldıklarının, niye arkadaşlarını kaybettiklerinin sebebini bulamamalarındadır.” Vatan-millet-kahramanlık yönteminde gittikleri yerlerde, mahallelerde, sokaklarda halkın aciz durumunu izlemişler, kendi memleketlerine kıyas ile milletin ne derecede çile çektiklerini gözden geçirmişlerdir. “Ben buraya bunun için mi geldim?” sorusunun çözülememesi ruhsal problemlerinin gelişmesine yol açmıştır.

Filmdeki dört birey de “bir#= 1;eyleri lüzumsuz yere kaybetmelerinin” üzüntüsün&uum= l; çekmektedirler. Tommy en sevdiği arkadaşın= 5;, hem de kendi ihmalinin bir sonucu olduğunu düşünerek kaybetmiş, Venessa sağ el-ön kolunun yarısını yitirmiş, Jamal kazara öldürdüğü çarşaflı kadından sonra kendine güvenden uzaklaşmış, Will ise hiç bir şey duygulayamadığından içkiye başlamış, kendine olan saygısını kaybetmiştir.

Jamal’in ölümü bir dramdı= ;r.

         &= nbsp; Venessa, ancak kendini kabul eden bir sevgili bulduktan sonra kendi kendini oldu&= #287;u gibi kabul etmeye yönelebilmiştir.

         &= nbsp; Tommy tekrar askere dönmekle kendine Irak’tan daha da uzak gelen ev yaşamından kurtulmuştur.

         &= nbsp; Will ise doktora gitmeye başlayarak iyileşiminde çok önemli olan ilk adımı atmıştır.

         &= nbsp; Her kayıpta klasik olarak beş devreden geçtiğimiz kanıtlanmıştır: Denial yani kabul etmeme, inkar etme - Anger yani öfke, kızgınlık - Bargaining yani pazarl= 5;k etme - Depression yani keder, üzüntü - Acceptance yani kabul, tasdik etme…<= o:p>

Kahramanlarımız ama tamam ama yarım olarak düşe-kalka bu adımları atmaya çabalamaktadırlar…

         &= nbsp; Bu film yazarın anımlamasında sinemalarda pek oynamamış, hemen video’ya düşmüştü= r. Yazının başında da belirtildiğ= i gibi zamanın sosyo-politik atmosferinin etkisi senelerce sürmüştür. Deniz aşırı bu ülkede geçen seneki seçimlerden sonra Başkan ve hükümet değişikliğinin, ilerki yıllarda bu gibi filmlerin yapımlarına yol açacağı ve sinema severlerin de kaliteli filmleri izleyecekleri umutlanmaktadır.

         &= nbsp; Serebral, düşündürücü ve tartıştırıcı olan bu filmin fırsat bulunduğunda mutlaka seyredilmesi yazarca önerilmektedir.<= /span>

Dr. Fuat ULUS<= /span>