Bülentcigim,

Psikiyatri ve Sinema

" GRAN TORİNO - 2008‏"

Film Deta= yları ve Görüntüleri için tıklayın.

Walt Kowalski (Clint Eastwood) eski bir Kore Harbi gazisidir. Michigan Eyaletinin Detroit şehrinde artık gittikçe değiş= en mahallesinde eşiyle beraber yaşamaktadır. Film, uzun zamandır hasta olan karısının ölümünden sonraki cenaze merasiminde başlar. Sinemaseverler, iki oğlunu, eşlerini ve Walt’ın torunlarını bu şekilde tanırlar. Her iki oğlu da, annelerinin ölümüne üzülmeden çok babalar&#= 305;nın kendi başına ne yapacağını bilmediklerinin yarattığı kaygı içindedirler.

Walt’ın mahallesinde gittikçe değişen bir topl= um ve aile yaşamı süregelmektedir. Senelerdir iş-güç sahibi beyaz Amerikalıların oturduklar= 05; yerler, işten çıkarılmalar, iş yerlerinin kapanmaları gibi ekonomik sebeplerle gerilemiş, mahalleli arasında cürüm ve madde bağımlılığı artmış, kanunsuzluk hakim olmuş, evler bakımsızlığ= ;a terkedilmiş ve oturanların büyük bir kısmı da artık bir varoş ortamını anımsatan bu yerden taşınmıştır. Fakirleşen yörelerde evler ucuza verildiğinden Güneydoğu Asyalı muhacirler buralara sökün etmiş ve mahallenin yeni sakinleri halinde yaşamlarına devam etmeye yönelmişlerdir.

Kar= akteri zaten sert ve yargılayıcı etkenlerden oluşan Walt, eşini de kaybettikten sonra iyice iç= ;ine kapanmıştır. Yegane can dostu yaşlı köpeği ve ayda-yılda bir traş olmak için gittiği, karşılıklı belden aşağı şakalaşmalarda bulunduğu İtalyan asıllı mahalle berberidir. Yaşamında yegane değer verdiği şey de, 1972 Gran = Torino (Filmin ismi) arabasıdır ve garaj= 05;nda nadide bir şekilde saklamaktadır. Gidip-gelme gereksiniminde eski= jipini kullanmakta, bu arabayı bir kere olsun sokağa bile çıkartmamak tutumundadır.

Walt’ın hemen yanındaki komşuları, Hmong kültüründen gelen Asyalı bi= r ailedir. Bilhassa Kore’de gördüğü ve yaşadığı olaylar, Walt’ı= ;n aileyi Koreliler ile özdeştirerek adeta bir ırkçı felsefesinde düşman muamelesi yapmasına yöneltmişt= ir. Bahçesine çıktığında, aileye düşmanca bakmakta, dişleri arasından hırlayarak düşmanlığını göstermektedir. Viet Nam zamanında Amerikan askerlerinden &ccedi= l;ok zarar gören büyük anne (Chee Thao) de, Walt’ın bu düşmanca bakışlarına ve kendi kendine konuşar= ak lanet dilemesine gözlerinin içine bakarak aynı düşmanlıkla cevap vermektedir. Mamafih, kızı Vu (Brooke Chia Thao) çok iyi ve Wa= lt ile iyi komşuluk yürütmek isteyen bir hanımdır. Kendisinin de Sue (Ahney Her) ve Vang (Bee <= span class=3DSpellE>Vang) isimli lise sondaki bir kızı ile lise birinci sınıfta okuyan bir oğlu bulunmaktadır.

B&u= uml;yük anne de, Vu’da, eşlerini genç yaşlarda kaybetmişler ve kültürleri dolayısı = ile bir daha da evlenmemişlerdir. Genç Vang, ailede “evin erkeği” olarak umut bağlanmakta ve hemen büyüyerek gerekli “ev erkeği” sorumluluğunu edinmesi ve aileye sahip çıkması beklenmektedir.

Mah= alle kilisesinin genç papazı Janovich (<= span class=3DSpellE>Christopher Carley) devam= lı Walt’ı ziyaret etmekte, onun eski eşi= ni ne kadar sevdiğini bildiğinden, matemde olduğunu göstermek istemeyen bu “maço” adamı teselli etme sevdasındadır. Walt’ın ise, kiliseye-miliseye ne inancı ve ne de gerek= sinimi bulunmaktadır. Bazen nezaket düzeyinde, bazen de kabalıkla, = bu konudaki herhangi bir tartışımı reddetmektedir.

Walt’ın diğer bir problemi de son zamanlarda sık-s= 05;k öksürmesi ve bazen de kan tükürmesidir. Başta Kore olmak üzere bir çok zorluklardan ge&= ccedil;miş olan bu inatçı adam, doktora gitmek istememekte, devamlı olarak bir bira arkasından başka bir birayı çekerek gününün büyük bir kısmını yaşa= mdan pek birşey beklemeden geçirmektedir= .

Mah= alleye yeni gelen ve kimseye zarar vermeden namuslu bir şekilde yaşam= 05;na devam etme işlevinde olan Güneydoğu Asyalı ailelerin yanında, yine Hmong ırkından baz= ı gençler bir araya gelerek çeteler oluşturmuşlardır. Bu gençler devamlı mahalleliyi rahatsız etmekte, para istemekte, avanta kollamakta, madde kullanmakta= ve trafiğini devam ettirmekte, istedikleri olmayınca da mahalleliyi dövmekte-sövmekte, tehdit ve korku ile işlerini yaptırtmaktadırlar. Bunların ele ba#= 1;ısı Youa (Choua Kue), Vang’in kuzen= idir ve gencin kanuna karşı gelmeyen, okumak isteyen, ailesine bağlı, dürüst ve namuslu halinden rahatsız olarak = onu da bu gangster grubuna sokmak istemektedir.

Bir gün zorla Vang’ı eğer gelm= ez ise ailesine kötülük yapma tehdidiyle kaçırır, gruba alır ve grup üyesi olmak için yapması gereken b= ir ödev verir. Uzun zamandan beri göz koyduğu Gran Torino’yu çalması için delikanlıyı görevlendirir. Vang = ne kadar istemez ise de, ailesine bir zarar verilmemesi için kabul eder= ve bir gece garaja girerek arabayı çalma uğraşısına girişir. Bu arada gürültüleri duyan Walt, her zaman hazırda tuttuğu eski piyade tüfeğini omuzlayıp gar= aja gelir. Bunu gören Vang, düşe-kal= ka, onu-bunu devirerek kaçmayı başarır ve Walt’da hırsızın kim olduğunu göremez. Vang tabii bu olaydan ailesine bahsetmez.

Youa, Vang’a arabayı çalamadığ&= #305; için çok kızmıştır. Ertesi akşam arkadaşları ile gelir ve delikanlıyı ailesinin yanı= ;nda küçük düşürür, gizlice de eğer yi= ne kendileriyle beraber gelmez ise olayı ailesine anlatmakla şantaja girişir, onlara karşılık veren ablasını, anne= sini ve büyük annesini de tehdit eder.

Bu = patırtı-kütürdüyü duyan Walt, yine tüfeğini sırtlanır ve bahçeye çıkar. Gençlerin hepsine posta koyarak derhal basıp gitmelerini, yoksa tüfeğiyle nişan talimine başlayacağı uyarısında bulunur. Gang çaresiz kalmıştır, istemeye istemeye ail= eyi rahat bırakırlar ve tekrar geleceklerini söyleyerek ç= ekip giderler.

Theo ailesi hemen Walt’ın etrafında toplanıp, ellerine sarılırlar, teşekkür ederler, kendisini bir kurtarıcı gibi görmüşlerdir. Evlerin= de yetişkin erkeğin bulunmaması ile böyle rahatsız edilmelere sık sık uğrayan aile = ilk defa olarak Walt sayesinde kendilerini savunma ortamı bulmuşlardır. Walt ise on= lara iyilik filan yapmadığını, serserilerin kendi evinin bahçesinde bulunmalarını istemediği için i#= 1;e karıştığını anlatmaya çalışır ama nafile, aile bir kere onu kurtarıc&#= 305; yerine koymuştur. Vang, Walt’ın bu iyiliğini de görünce, arabasını çalma atılımından daha da utanmıştır.

Ert= esi sabah, Walt kapısını açınca avlusuna bırakılmış bir sür&uum= l; yiyecek-içecek ile karşılaşır. Ünü, bütün mahalleye yayılmış, o zamana kadar beyaz ırktan daima küçültme, düşürme, azarla= ma ve alçaltma muameleleriyle karşılaşan bu sarı ırk mahallelisi, böyle bir beyaz adamı tanrılaştırmıştır. Bu güzel karşılığa ne yapacağını düşünürken, birden Theo ail= esini karşısında bulur. Vu, oğlun= un Gran Torino’yu &cce= dil;alma uğraşısını kendilerine anlattığını, bundan ailece çok üzünt&u= uml; duyduklarını, cezasını çekmesi için ne yapılması gerektiği yönünde fikrini almaya geldiklerini bildirir. Walt, Vang’a çok kızmıştır ama öyle polise-molise de gidecek hali yoktur. Bir daha hiç bi= rini evinin avlusunda görmek istemediğini bildirerek işi kısa keser.

Walt, bu olaydan sonra ertesi gün jipiyle alış-verişe gittiğinde, Sue= ve bir Amerikalı beyaz arkadaşının tenha bir sokaktan geçerken üç zenci bıçkın tarafından rahatsız edilmekte olduklarını izler. Beyaz delikanlı, = bu üç zenci bıçkından korkmuş ve bir şey yapamayacak durumdadır. Sue, genç kızlığına rağmen daha yürekli çıkmış ve serserilerle tartışmaya, kavgaya girişmiştir.

Walt önce çekip gitmek ister ama eski şövalyeliği uyanmıştır. Hemen jipini oraya çekerek dışarı çıkar ve zencileri uyarır. Amerikalı gence de, yanındaki kızı korumaya cesareti olana kadar bir daha kız arkadaş edinmemesini, şimdi def olup-gitmesini önerir. Delikanlı koşa-koşa kaçar, ortalıktan kaybolur.

Kar= şılarındakini yaşlı görerek hafife alan bıçkınlar ön= ce Walt’ın üzerine yürüyecek olurlar. Walt hemen her zaman yanında taşıdığı beylik askerden kalma tabancasın= 5; cıkararak üç gencin de yelkenleri su= ya indirmelerine şahit olur, Sue’ya hem= en jipe girmesini söyler, gözlerini delikanlılardan ayırmadan direksiyona geçer ve oradan ayrılırlar.

Sue’nun gözünde daha evvelce “kurtarıcı” rolü zaten kanıtlanmış olan Walt daha da büyümüştür. Baba sevgisini hiç tatmamış olan genç kız artık bu yaşlı = beyaz adamı baba olarak kabul etmeye başlamıştır. Kardeşinin yaptığını affetmesini ister. Walt ise olayı unutmuştur bile...

Walt ertesi günü kapıyı açtığında yine avluda binbir çeşit yiyecek-i&ccedi= l;ecek ile karşılaşır. Mahalleli, SueR= 17;ya yaptığı iyilik karşılığı şukranlarını bildirmektedirler. Walt yine o aksi ve sert çıkışlarından birine geçecek iken Theo ailesini tekrar karşısında bulur.= Vu, oğlunun yaptığını telafi etmesi için kültürlerine dayanarak Va= ng’ın, Walt’&#= 305;n hizmetinde yardımcı olarak çalışmasına kara= r verdiklerini ve Walt istediği müddetçe yanında bedava hizmet etmesi gerektiğini vurgularlar.<= /span>

Walt önce homurdanır-momurdanır ama <= span class=3DSpellE>Vang devamlı bir şekilde gelmekte ve bedava çalışma için ısrar etmektedir. Eski asker, hel= e bu yalnızlığında yavaş-yavaş aileye ve gence ısınmaya başlamıştır. Önce ufak-tefek şeyler yapmasını önerir. Ondan sonraki günlerde delikanlıyı garajındaki çalışma aletlerini kullanmayı öğretmeye çağırır. Sonraki günlerde ise alış-verişe götürür, bir sürü okul malzemesi alır, berberiyle tanıştır= ır, Amerikan kültürünü yaşamasına yardıma başlar.

G&u= uml;nler geçtikçe Walt, farkında olma= dan traş olmaya, üstüne-başına bakmaya, temizliğine dikkat etmeye yönelmiştir. Gönüllü olmamasına rağmen bu aileye karışması, yaşamına uzun zamandır bulamadığı anlamı vermiş, daha az içmeye, sık-sık gülmeye, etrafı ile şakalaşmaya girişmiştir. Sağlığına bile dikkat etmeye başlamış, doktordan agzından öksürükle gelen kan için randevu bile almıştır.

Bu = arada oğullarından biri, eşiyle Walt’&#= 305;n doğum gününü tebriğe g= elirler. Ziyaretlerinin asıl sebebi, Walt’ı huzur evine yatırmak, evi ve göz bebeği olan Gran Torino’sunu satmak, parayı aile arasında paylaşmaktır. Walt bunu anlayınca onları hediyeleriyle birlikte evden kovar. Hemen arkasından Theo ailesinin yandaki evde di&= #287;er Asyalı komşulara verdikleri bir partiye çağrılır. Yaşamında ilk defa beyaz olmayanların verdiği bir partiye gitmenin kaygısını üzerinden çabuk atar. Kendisiyle huzur evi için ilgi gösteren asıl Amerikalı ailesini, içine yeni girdi= 87;i Hmong kültürü ile karşı= ;laştırır. Bu yeni ailesi kendine yaşamın kıymetini hatırlatmıştır. Artık Walt da kendini Theo Ailesi üyesi olarak görmektedir.

Dok= tor ile olan randevusunda akciğerlerindeki ilerlemiş kanser tanım= 05; böyle bir aileyi tanıdıktan sonra Walt&= #8217;ı düş kırıklığına uğratmış = ama sarsmamıştır.

Bir= kaç gün sonra Vang okuldan dönerken kuzen= inin bıçkınları tarafından itilir-kakılır, dövülür ve Wa= lt’ın aldığı malzemeyi çalarlar. Vang<= /span> ağzı-burnu kan içinde derin bir hüzün ile eve ge= lir, durumu ailesine anlatır. Bunu duyan Walt, kısa bir zaman sonra gizli olarak bıçk= ınların oturduğu eve gider, en azılılarından birine yaman bir dayak-kötek atar, bir daha da Theo ailesin= in yanına yaklaşırlarsa hepsini analarından doğduklarına pişman edeceğini bildirir.

Walt’a diş geçiremeyen bıçkınlar, bir gece otomobil ile hızla Theo ailesinin evlerinin önünden geçerken otomatik silahlarla evi tararlar. Walt apar-topar silahlarını alır ve eve koşar. Ne ise ki, kimseye birşey olmamıştır ama bir telefon gelir. Telefonda kuzeni, ablasını kaçırdıklarını ve eve geldiğinde gördüklerinden pek hoşlanmayacakların&#= 305; alaylı bir şekilde anlatır. Vang mahvolmuştur ve Walt da korkunç der= ecede kaygılanmıştır.

Bir= az sonra Sue evin önüne gelen bir arabadan dışarı itilir. Genç kızın yüzü-gözü morarmış, cinsel şiddete uğramıştır.

Vang hemen silaha sarılıp, bıçkın= ların yerine intikama koşmak ister. Bunu beklediklerini bilen Walt ise, biraz sonra kendi evine gelmesi için= Vang’ı razı eder. Eski askerin bir planı vardır.

Walt evine dönünce her iki oğlunu da belki de yaşamında= ilk olarak arar ve nasıl olduklarını sorar. Oğulları b= una pek bir anlam veremezler, kendi yaşamlarının geçimine düşmüşlerdir. Bununla beraber sinema severler bunun adeta bir veda olduğunu anlamakta bir zorluk çekmeyeceklerdir.

S&o= uml;ylediği saatte Vang gelir ve Walt<= /span> onu bodruma birşey göstermek iç= ;in götürür. Hemen merdivenden çıkarak Vang’ı bodruma kitler. Tecrübeli asker delikanlının intikam ateşinde bir yanlış yaparak yaşamını yitirmesini istememektedir. Va= ng arkasından bağırır-çağırır ama Walt bu yeni edindiği ailesini korumak iç= in planlarını yapmıştır bir kere... Papaz Janovich ile yaptığı konuşmada da, genç papaz bunun bir delilik yapacağını anlamıştır. Hemen polise haber verir ve = bıçkınların yaşadığı yere polisi götürür. Bununla beraber Walt’ın saatlerce gelmemesiy= le polis te oradan ayrılır.

Walt önce köpeğini Theo ailesi evine giderek büyük anne ile bırakır. Büyük anne ile belki de ilk ve son olarak sıcak bir göz alış-veriş= ;i oluşur. Gece yarısı da doğrudan doğruya Hmong bıçkınlar&= #305;nın oturduğu eve yönelir. Bahçede bağırmaya-çağırmaya başlar. Yalnız azılılar değil, mahallenin diğer aileleri de balkonlara çıkmışlardır. Walt ağzına geleni söyler ve sonunda elini adeta tabancasına erişmek için cebine götürürken bütün serseriler hep birlikte Walt’ı kur&#= 351;un yağmuruna tutarlar. Eski asker, Kore’deki görevlerine yakışır bir şekilde istediği şekilde huzur içinde can verir.

Mah= alleli hemen polise haber vermiştir. Polis gelince katiller Walt’ın kendilerine ateş etmek için silahına davrandığını dolayısı ile bunun bir “nefs-i müdafaa” yani kendini savunma olay&= #305; bulunduğunu iddia ederler. Halbuki, Walt, yanında hiç bir silah getirmemi#= 1;tir. Üstünden iddia edilen tahrik aracı hiç bir silah çıkmaz. Silah çekiyor havasını vererek bıçkınlara ateş ettirtmişti= r. Bu şekilde yaşlı ve silahsız bir adamı öldürmekten suçlanan bütün azılılar polis arabalarına bindirilerek oradan uzaklaşırlar. Sinema seve= rler bu eski askerin planına hayran olurken, onun başkaları için kendi canını bu şekilde feda etmesini de üzüntü ile karşılayacaklardır. Mahalleli uzun senelerden sonra il= k defa bir “oh” çekmiş, olayda şahit olmaya gönüllenmiş ve bıçkınla= rdan temelli bir şekilde kurtulmuştur.

Bun= dan sonra, cenaze merasiminin arkasından, bir odada, avukatça Walt’ın kime ne bıraktığının ailesine bildirildiği sahneyi izlemekteyiz. Walt, eşine olan saygısından, onun kiliseye olan bağımlılığından ve papaz Janovich’i kendi ölümünden evvel kocasını matem esnasında yalnız bırakmamasını yeğlediğinden evini kili= seye bırakmıştır. Jipini, cenaze= ve diğer masrafların karşılanması için satışa sevketmiştir. Meşhur= Gran Torino’sunu da= genc Vang’a hediye etmiştir.

Fil= min son sahnesinde Vang’ı, bir zamanlar çalmaya zorlandığı ve kalktığı Gran Torino’yu, yanında Walt’ın yaşlı köpeği otururken, kullanmakta ve aynı zamanda da ağlama= kta iken izlemekteyiz.

Walt, son zamanlarında bir anlam bulamadığı yaşamın= 5; ölümü kullanarak kıymetlendirmiş, başta yeni ailesi olarak değerlendirdiği Theolar= olmak üzere bütün mahalleye bir efsane hediye etmiştir.<= /o:p>

Ne = mutlu böyle çekip-gidenlere...

FİLMİN EĞİTİM VE TERAPİDE KULLANIMI:

Yaz= ar bu filmin senaryosundan yapımına, oyunculuğundan yönetimine kadar hiç bir dalda Oscar ödülüne aday bile olamamasına şaşırmıştır.

D&u= uml;nyamızın din, milliyet, ırk, kültür, cins ve diğer demografik diyebileceğimiz ayrımlardan dolayı insanların birbirini sevmediği, birbirinden nefret ettiği ve birbirine zarar verdi= 7;i bir ortamdayız. Halbuki bu ayırımlar ne kadar kuvvetli olursa olsun, insanların benzer tarafları, hem kant= ite yani sayı, ve hem de kalite yani karakter bakımından ayrı taraflarından daha ağır basmaktadır. Bütün yapmamız gereken karşımızdakileri tanımaya gönlümüzün olmasıdır.

Walt, kökenleri çekik gözlü sarı ırklardan birind= en oluşan komşularını, biraz da Kore Harbindeki geçirdiklerinden dolayı, ırkçılık boyutun= da algılamaktaydı. Sonradan beyaz ırktan gelen kendi aile fertlerinin ilgisizliğini ve üç kuruşunu, ölümünden sonra aile fertlerince nasıl paylaşı= ;lacağının hesaplarını yapan oğullarını bir kefeye, kendisine= her yaptığı harekette şükran kalan yeni Theo ailesini de öteki kefeye koyduğunda, insanı insan yapanın derisinin renginde veya göz çekiminde aranmaması gerektiğini sinema severlerle beraber izledi.

Hmonglar arasında komşuları gibi iyi olanlar da vardı, bıçkın çetesi misali kötü olanlar da...Burada da ten rengi veya göz şeklinin bireylerin iyi veya kötü olmasında bir rol oynayamayacağı kanıtlandı.

Walt kendini de iyi tanımıyordu. Eşini de kaybettikten sonra dünyaya tamamen olumsuz ve yıkıcı bir açıdan bakan bu yaşlı emekli asker, bakış açısını Theo ailesi yüzünden genişlettiğinde, kendisinin de hala olumlu ve yapıcı olabileceğini, dolayısı ile mutluluğu keşfetti.

Ken= dimizi ne derecede tanımaktayız?

En yakınımız diyebileceğimiz kişinin karakterini bilm= ekte miyiz?

= 04;yi diye bildiğimizin kötü tarafları bulunabilir mi?<= /span>

K&o= uml;tü diye algıladığımızın iyi tarafları ortaya çıkarılabilir mi?

Ba&= #351;ka dinde, milliyette, ırkta, kültürde ve diğer etkenlerce değişik tanımlanmaları olanlar hakkında bilgi sahi= bi olma arzumuz bulunmakta mıdır?

= 04;nsanı, insan yapan kriterler nelerdir?

Ele= ştirimi, çok popüler bir ata sözümüzl= e kapatıyorum:

= 220;Bilmemek ayıp değil...öğrenmemek ayıp!”

Mut= lulukla,

Dr. Fuat ULUS