Bülentcigim,

Psikiyatri ve Sinema

"I= N THE VALLEY OF ELAH‏"

Film Detayları= ; ve Görüntüleri için tıklayın.

Hank deerfıeld [tommy lee jones] otuz sene kariyer askeri polisi olar= ak hizmet verdikten sonra emekli olmuş ve eşi joan [susan sarandon] ıle mütevazı bir yasam içindedir. Ciftin iki oğlu da ırak savasında yer almıştır. Büyük oğullarının helikop= ter kazasında ölümü dolayısı ıle çift daha geçirmekte oldukları yasın altından kalkamazken, bütün kaygıları küçük oğullar= 5; mıke'ı [jonathan tucker] da savaşta yitirmemek üze= rine odaklanmıştır.

Mıke, ırakta görevini bitirmeden önce babası ı= ;le yaptığı telefon konuşmasında, "onu ırakt= an çıkarması, geri alması" seklinde ağlamakl&#= 305; bir halde isteklerde bulunmuş ve babasını daha da endiş= elendirmiştir. Mamafih bütün bölüğün nihayet turunu tamamlayıp ABD’ye dönmesiyle hem hank hem de joan rahat bir nefes almışlardır.

Oğullarının üsten ayrılıp kendilerini ziyaret etmelerini bekleyen çift yeni bir kaygı akımına itili= r. Üs görevlileri, memlekete döndükten sonraki bir-iki gün içinde mıke'ın ortadan kaybolduğunu ve asker= sel olarak kacak durumunda bulunduğunu bildirirler. deerfıeld çiftinin baslarından aşağı kaynak sular dökülmüştür. hank hemen kendi basına evden çıkar ve üsse gider.

üsde herkes hank'a yakınlık gösterir ama hank, biraz da eski mesleğinin verdiği yeteneklik ile ortada bir şey döndüğü= nü ve saklanmak istendiğini izler. Oğlunun odasını göstermelerini ister ve kimseye çaktırmadan cep telefonunu, sonradan içindeki mesajları incelemek için aşırır. Karısına telefon ederek ısın aslını-astarını öğrenene kadar orada kalacağını bildirir.

Bu arada, askeri us ıle sivil bölge arasında bazı yakılmış ve kokmuş beden parçaları köylülerce tespit edilir ve her iki idareye de bildirilir. Yerinin askeri us bölgesinde olduğunu iddia eden polisler ısı askeri makamlara devrederler. Yapılan incelemelerde bu parçalar= ın aynı bedene sahip olduğu ve parmaklardan alınabilen iz muayenelerinde mıke'a ait bulunduğu kanıtlanır.&nb= sp;

Haberi alan hank yıkılmıştır. Şaşkın bir şekilde morga gider. Beden parçaları yakılmış, sonra da böcekler ve diğer yaratıkl= arca tanınmaz bir hale gelmiştir. Otuz senelik görevinde ç= ok şey görmüş olan bu eski asker öyle herşey ıle dehşete düşecek değildir ama masa üzerinde 7–8 parçalık yanmış ve kokmuş et birikintileri canından-kanından oğluna aittir. Yine de kendi= ne hakım olarak aklını neyin ve nasıl olduğuna odakla= maya çalışır. Askeri makamlardan bir şey çıkartamayacağını anlayınca sivil makamlara= bas vurur. Orada bulunanlar, olayın askersel bölgede olduğu= nu iddia ederek baslarından savarlar. Bununla beraber, dedektif emıly sanders [charlıze theron] yaptığı incelemele= rde mıke'ın askeri bölge dışında da bazı yer= leri ziyaret ettıiğini kanıtlamış ama amirlerine derdini anlatamamıştır. Polis birliğinin yegâne kadın dedektifi olduğu için, suvanist meslektaşlarınca devamlı matrağa alınmakta, o mevk= iide şefleriyle yatıp-kalktığı için çalışabildiği ileri sürülmektedir. Hâlbuki emıly yedi yasındaki oğlunu tek basına büyüten, işinde sağlam bir dedektiftir. Etrafına yüz vermemesi dolayısı ile erkek arkadaşlarınca aşağılanmaktadır.

hank ve emıly resmi olmayan bir araştırmaya başlarlar. = Bu arada hank bir okulun yanından geçerken okul bayrağının ters asıldığını, sol-üst kösedeki yıldızlar kuadran= ının sağ-alt köşede dalgalandığını izler. Hemen okulun Meksika muhaciri bakıcısını çağırarak bayrağı indirtir ve doğrusunu taktırtır. ABD’de bayrağı ters asılması= ndan memleketin büyük bir sıkıntı içinde olduğu anlamının çıkarıldığını söyler. Muhacir görevli çok mutludur, hatası okul ilgililerince ortaya çıkmadan düzeltilmiştir [bu olaya okuyucuların parmak basması yazarca istenmektedir; filmin sonunda belki de filmi özetleyecek başka bir olay oluşacaktır].

emıly ile hank tam bir ıs arkadaşlığı içinde araştırmalarına devam ederler. emıly bir aksam hank'ı evine yemeğe çağırır. hank de gider. Her iki birey de birbirlerine saygı duymakta ve güvenmektedirler. Hollywood’un ucuz, hemen her ilişkinin ci= nsel alış-veriş ile sonlandığı senaryolarının aksine, hank sadık bir kocadır. Yaln= 5;z basına kaldığı otelde bile her şeyi yerli-yerinde asker disiplini ile yürütmektedir. emıly ise kendisinin kadın olmasına aldırmadan beraber çalışma arzusunda bulunan hank'a hurmet beslemektedir. Her ikisi de olayı çözmek için birbirlerini bir ıs ortağı olmaktan öte görmemektedirler.

Bu arada hank'ın ıkına-sıkına olayı naklettiği eşi joan oğlunun kalıntılarını görmek için üsse gelir ve birikintileri izlemekle mahvolur. Mamafih, uzun seneler bir asker eşinden ve anasından beklenen sak= ilde metin bir halde kocasını daha çok zor durumda bırakma= mak için eve döner.

Hank, oğlunun üsteki odasından çaldığı= cep telefonunu bir teknisyene gösterir. Teknisyen bütün dosyaların belki de sıcaktan eridiğini ama bir-bir inceleyer= ek hank'a e-posta ıle ne çıkarabilirse göndereceğini söylemiştir. İlk imajlar gelmeye başladıktan sonra hank daha da şaşkın bir hale düşer. İmajlarda oğlunun kullandığı humvee'nın bir ıraklı çocuk üzerinden geçtiği, kimsenin buna bir şey demediği, esir alı= ;nan yaralı bir ıraklıya humvee'de mıke'ın gülerek-alay ederek işkence yaptığı sahneler ve konuşmalar zavallı babayı daha da üzmeye başlamıştır.
emıly, mıke'ın bölüğü ABD’ye döndükten sonra onun gibi kacak olan bir Latin Amerikalı ask= erin nerede olduğunu bulmuş ve hank'a da söyleyerek adamın bulunduğu yere baskın hazırlamıştır. Kaçma-kovalama esnasında hank adamı yakalar ve oğlunun akıbetinden suçladığı kacak askeri dövmeye baslar. Kendine mani olmak isteyen emıly'yı bile iter, burnunu kanatır! Soruşturma esnasında kacak askerin, mıke kaybolduğunda orada olmadığı kanıtlandığ= ından serbest bırakılır. hank çok üzülmüştür; gider, adama içki teklif eder; gönlünü almaya çalışır. Konuşmaları esnasında mıke'ın bir bağımlılık-madde ticaretine on-ayak olabileceği ve Meksika madde mafyası tarafından ortadan kaldırıldı= ;ğı teorisi ortaya atılır.

emıly mıke'ın kredi kartı kayıtlarından, öldürüldüğü gün iki arkadaşı i= le bir restorana gittiğini ortaya çıkarmıştır. mıke'ın cep telefonu imajlarındaki üç arkadaşı soruşturmaya tutulur. Ağızlarından baklayı çıkarırlar ve o gece dört kişi olar= ak bir bara gittiklerini, mıke'ın orada ona-buna küfrederek mes= ele çıkardığını, kızarak onu orada bırakıp ayrıldıkları ve bir daha da görmedikl= eri sahadetinde bulunurlar.

İki gün sonra mıke'ın üç arkadaşı= ndan biri kendini banyoda asmış bir sakilde bulunur. Üzerinden mıke'ın eşyaları çıkınca mıke'= 05;n ölümünden sorumlu duruma düşer= ..

Emıly de, hank de bu sorgu sonucundan mutlu olmamışlardır. emıly'nın daha genıslettıgı çalışmalarda mıke'ın kredi kartındaki imzanın daha önce el yazıları ıle raporlarını vermiş olan arkadaşlarından birinin el yazısı olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Emıly, bu bölükten sorumlu subay kırkland'ın [jason patrıck] ofisine gider ve durumu anlatır. O anda sinemasever= ler, askersel makamların bu ısı bildiklerini, sakladıklarını ve ört-bas ettiklerini öğreneceklerdir. kırkland tabii ki emıly'nın bahsi gecen askeri bir daha ve bu yeni delil ile sorguya çekmesine müsaade etmez ama emıly kırkland'a enteresan bir şantaj yapar: bütün üsteki askerler hafta sonu barl= ara ve hayat hanımlarına gittiklerinde sarhoş oldukları için "publıc drunkenness - toplum sarhoşluğu&quo= t; sucundan dedektifçe 48 saat hapse atılabileceklerdir. emıl= y, "bak" der, "bütün hafta sonumu yakarım, askerlerinin yaptığı bütün rezaletleri bildirir, hepsini içeri tıkar, sana da onlara sahip çıkmadığından başka yere demosyon ıle tayın ettiririm!" subay bir = an düşünür ve diğer üç askeri hank'ı= n de bulunduğu bir toplantıda soruşturmaya uğramaları için müsaade çıkarır.

Soruşturma, filmin seyircinin iliklerini donduran sahnesini oluşturmaktadır. Bahsi gecen asker, hem de hiç bir ıkınmadan-sıkılmadan olayı su sakilde anlatır= :

"hep beraber dört kişi barda kafaları bulup, hanımlarla güzel bir gece geçirmeyi düşünmekteydik. mıke, nedendir bilinmez, ona-buna küfretmeye başladı. Hepimizin dayak yiyeceğimizi düşündüğümüz için oradan apar-top= ar ayrıldık. Sonradan kendini asan arkadaşımız mı= ;ke ile kavga etmeye başladı. mıke onu yumrukladı. O an ben= ise karıştım ve mıke'ın üzerine atlayarak bıçağımla otuzdan fazla yerinden delik-deşik ede= rek oldurdum. Arkadaşlarımızdan biri aslında kasaplık yapmıştı. mıke'ın leşini önce benzi= nle yaktık. Arkasından kasap arkadaşımız bütü= ;n bedeni bıçağı ile parçalara ayırdı ve hepsini oradaki ağaçlığa dağıttık. Sonradan karnımızın aç olduğunu anladık. bir restorana giderek mıke'ın kredi kartını kullandık<= span class=3DGramE>!..."

Askerin bu şahadetini hiç bir duygu göstermeden yapması hank'ı de, emıly'de adeta korkutmuştur. hank yi= ne kendine hakım olmaya çalışarak oğlunun zırhlı arabada ıraklı esire yaptığı işkenceyi ve hepsinin gülüp-alay ettiğini sorma kuvveti= ni gösterir.

Asker bu sefer tebessüm eder. O gece bu olay ıle çok eğlendiklerini, mıke'ın bunu çok ıraklıya yaptığını, onun için unvanının "doktor" olarak yayıldığını bildirir!

İntihar eden arkadaşları hakkındaki soruları da yi= ne aynı vurdum-duymazlıkla, "herhalde bu işlere kendisinin sebep olduğu rahatsız etmiştir" şeklinde cevaplandırır.

mıke'da, arkadaşları da, vatanlarını seven, askere gönüllü yazılmış, iyi ailelerce yetiştirilmiş, yardımsever, geçmişlerinde kanuna hiç bir sakilde karsı gelmemiş, içkisi-kumarı-hovardalığı olmayan, namuslu ve güzel ahlak sahibi gençler iken bu sakilde nasıl birbirlerini öldürecek ve vahşice yakıp-parçalayacak derecede canavarlaşmışlardır? Öldür= menin bir sebep taşımadığı kadar anlamının da bulunmadığı bir düzeye nasıl gelmişlerdir?

Konu donup-dolaşıp "askerlerin niçin ırakta oldukları' cevabını verememelerine gelmektedir. Yaptıklarına inanan askerlerin böyle canavarlaşmadığı, ne kadar stres altında olurlarsa olsunlar sıkıntılarını sivil halktan çıkaracak kadar düşmedikleri kanıtlanmıştır. o zaman bu ahlak sukutu nasıl oluşmuştur?

Asker mahkemeye sevk edilir. hank araştırmasını tamamlamış ve eve gitme hazırlıklarındadır. Kamyonetine yaklaşmakta olan emıly'ye kısa ama samım= 05; olarak teşekkür eder.

Yolda, filmin basındaki okulun önünden geçerken Meksikalı muhacir görevlinin bayrağı düz asarak dalgalandırdığını görür. Saf görevli bu sefer düzgün olarak yaptığı ısın yine hank tarafından görüldüğü= ne sevinmiştir. hank kamyonetini durdurur. Hükümetin vatan uğrunda ölenlerin ailelerine gönderdiği ve kendine yöneltilen amerikan bayrağını alır, okul bayrağını değiştirir ve bu bayrağı çeker, görevliye de "sakın değiştirme, böyle kalsın" der. Görevli şaşkındı= r.

hank, kamyonetiyle uzaklaşırken, kamera direğin tepesine yöneltilir. Ameri= kan bayrağı ters bir sakilde dalgalanmaktadır!=

=

Filmin eğitimde kullanımı:

hank'ın zaten büyük oğlunun ölümünden doğan yeıs ve yası daha bir hala= -yola koymadan ikinci oğlunun da, hem de bu şartlar altındaki kaybından doğan aksiyon-reaksiyonlarının gözden geçirimi, uzmanlıktaki ruh sağlığı gör= evlileri ve tıp talebeleri için çok yararlı bir konum oluşturmaktadır.

Filmin ismi nereden gelmektedir?

hank, emıly kendini yemeğe çağırdığında, emıly'nın oğlu üzerinde halı-tavrı ile çok olumlu ve yapıcı etki bırakmıştır. Çocuğun yatma zamanında bir masal anlatması gerekince Tevrat, İncil ve Kuran’daki bir hikâyeye bas vurur:

Filistinliler ve İsrailliler tarihteki sayısız harplerinden birine başlamak üzeredirler. Her iki küme de "elah vadisi" kenarlarında yer alarak savaşa başlayacaklardır. Bununla beraber, birçok cengâverin boşu-boşuna ölmemesi için, yine tarihte birçok zaman kullanıldığı üzere, her iki kümeden de = bir savaşçının çıkması ve mücadeleyi kim kazanırsa savası da onun tarafının kazanmı#= 1; olması anlaşmasına gidilir. Filistinliler "golıath" isimli insan azmanı ve her silahı mükemmel kullanan bir muharibi ortaya sürerler. İsraillilerden hiç bir savaşç&#= 305; tek basına karsılaşmaya cesaret edemez. Sonunda 15–16 yaslarında bir delikanlı buna talip olur. Önce herkes güler-geçer ama başkasının da ortaya çıkmamasından utanan İsrail önderi bunu kabul ed= er. Delikanlının yegâne silahı sapandır.

İki savaşçı karsı karsıya gelirler. golıath, biraz da küçümseyerek bu ergenin üzerine yürür. Delikanlı hemen yerden aldığı tası sapanına koyarak sallar ve attığı tas golıath'= 5;n basına gelerek yarar, koca savaşçıyı yere serer, ölümüne sebep olur.

İsrailliler de Filistinliler kadar şaşırmışlardır.

Gencin adı sorulduğunda, "Davut" der...

Sonraki senelerinde İsrail’in altı köşeli yıldızını oluşturan hazreti Davut!

Filmin isminin bu vadiden alınması ve hikâyenin filmde anlatılması değişik sakilde yorumlanabilir. Yazara göre acaba hank'ın kendisinin Davut ve savaştığ= 05; golıath'ın da ABD antitezi olarak kanıtlanması mı çagrışımlanmaktadır?

Filmin terapide kullanımı

Çok zaman strese karsı dayanıklıyızdır. Tra= vma ve stres ne kadar kuvvetli olursa olsun, yaptığımıza inandıkça stres etkisini uzakta tutmayı veya notralızeye yönlendirmemiz olasılığı sürecektir. Moralimizi bozan, stresin kaldırılamadığı, travmanı= n geçirilemediği durumlar, yaptığımıza inanma= maya başladığımızdan sonra izlenmeye baslar. =

Dolayısı ıle hastalarımıza yaklaşımda içinde bulundukları durumlardaki savaşlarında, bu atılımlara ne derecede inandıklarını ortaya çıkarmak önemlidir.

Hastalar olsun, terapistler olsun, çok za= man stresin kendisine odaklanırız. stresin kant&= #305;tesı ve kalitesine bakmadan, bunun hastaca ne anlam ifade ettiğini anlamadıkça, terapi yolundaki bütün uğraşılarımız boşa gidecektir. Bazı hastaların ağır stresleri idare etmelerine karsı, bazılarının hafif denilebilecek streslerde sarsıntı geçirmelerinin açıklamasını= bu düzeyde aramak lazımdır.

filmde ıraktaki birçok haksızlıklara şahit olan = ve orada bulunmalarındaki sebebi zamanla yitiren bu geçmişi i= yi gençler, bir zaman sonra bunlara bos vermeye başlamış= lar, daha da kötüsü, "ıdentıfıcatıon wıth aggressor - şiddet yapan ile özleşme - aynı şiddete uğramamak için şiddeti yapan ile işbirliği etme" savunma mekanizmasını uygulam= aya başlamışlar, travma-stresin orada= da durdurulamaması, aynı şiddeti bir sebep veya anlam taşımadan birbirlerine de uygulamada bir ayrıntı göremeyecek şekilde canavarlaşmaya, bundan da bir suçluluk hissi veya utanma duyamama hallerine dönüşmüşlerdir.

Dr. Fuat ULUS