Psikiyatri ve Sinema

DEFINITELY, MAYBE - 2008

Kesinlikle, belki

Film Detayl= arı ve Görüntüleri için tıklayın.

FİLMİN AKIŞI

Genç bir baba ve iki kızı arasında annelerinin ölümünden sonra geçenleri dramatize eden “Grace is Gone” filminin aksine, buradaki genç baba-kız arasındaki ilişki ve iletişimleri hafif bir komedi akımında sergileyen ama “kıssadan hisse” alınımında izleyicilere ep= ey olumlu ve yapıcı mesajlar veren bir aile filmi olarak vizyonda seyredilmektedir.

Will Hayes (Ryan Reynolds) seneler önce Bill Clinton’un 1992 Demokrat= Partiden ABD Başkanlığına soyunduğu devrelerden tanıdığı ve Partinin New York Şubesinde aktivist olarak çalışmış şimdi kendisi gibi avukat o= lan ortaklarıyla beraber serbest mesleğini mütevazı bir şekilde yürütmektedir.

Filmin başında ayrılma durumunda bulunduğu eşinin avukatından boşanmanın son formalitesine içerikli bir belge alır ve hemen imzalar. Şu anda genc bir dul bey statüsündedir.

İşten çıktıktan sonra 12 yaşındaki kızı Maya’yı (Abigail Breslin) orta okulundan almak üzere okulun girişine geldiğinde, lobide bir sürü kızgın v= eli, ebeveyn ile karşılaşır. Sebebini öğrendiğinde kendi de şaşırır: Okul idar= esi, ebeveynlere sormadan ve onların katılımlarını iste= meden öğrencilere cinsel eğitim verme programında kendilerini cinsel ilişkilerde “kazara gebe kalmamaları” iç= ;in eğitme seanslarının ilkine başlamışlardı= r.

Will, yaşamı boyunca edindiği demokratik, hoş görülü, liberal ve herşeyi kabul edici karakterinden ha= la emin ve mutlu olduğundan bu habere bazı aileler kadar tepki göstermemesine rağmen yine de biraz rahatsız olmuştur. Gününü ofiste, boşanma işlemlerinin sonuncusunu tamamlaması ile kapattığından, biraz kafasını dinlemeye ihtiyacı bulunmaktadır ve kızı ile cinsel e&#= 287;itimi konuşma motivasyonunda değildir. Bununla beraber, Maya’ya b= ir şey hissettirmemeye gayret ederek okulda geçen olayları dinlemeye başlar.

Filmin başında Maya’nın bu anne-baba ayrılığına karşı tutumu izleyicilerce bilinmemektedir. Hiç beklenmeyen bir anda ortaya atılan bu cins= el eğitim konusu ile ergen ve babası arasında bazen komedi nüanslarını okşayan iletişim dolayısı ile bir fikir sahibi edileceklerdir.
Maya, okulda öğretilmeye başlanan “kazara gebe kalma” fenomeninden birşey anlamamıştır. “Gebelikten korunma” nın sebebini algılayamamıştır. Oniki yaşın verdiği safiyet ile babasına erkek-kadın ilişkisinin sevme üzer= ine kurulduğunu, birbirlerini sevdikten sonra niye “gebelikten kaçınıldığı” konusunu babasından açıklamasını beklemektedir.

Okuldan eve dönüşte çeşitli “ayaklar” ile konudan kaçınmayı başaran Will, en sonunda evde “kapana kıstırılmıstır!” Konuya, genel= de beceriksizce girerek, çiftlerin birbirlerini sevseler bile bazen çocuk yapmaktan değişik sebeplerle kaçınmaları gerektiğini, dolayısı ile gebel= ikten korunmanın, bir “kaza olmaması” için yerinde b= ir önlem olduğunu belirtir. Bu sefer Maya, biraz da anne ve babasının boşanmasından etkilenerek kendisinin de bir “kaza ürünü” mü olduğunu sorar. Babası hemen karşı gelir ve annesiyle olan ilişkilerde kendisinin dünyaya gelmesini beklediklerini ekler. O zaman da Maya, eğer kızlarını dünyaya getirecek düzeyde birbirlerini sevmekte iseler, şimdi neden ayrıldıklarını sorar! Will buna, bir insanın sevgisinin başlayabileceğini, bitebileceğini, aynı kişinin başkalarını da değişik zamanlarda sevebileceğini ve sonra da sonlandırabileceğini anlatmaya çalışır. Maya bu sefer de, babasının evlili= kten önce ve sonra diğer kadınlarla sevgi ilişkisinin olup-olmadığını sorar! Kızına hiç bir zaman yalan söylememiş olam Will’de, evlilik öncesi iki ayrı ilişkiden bahseder. Şimdi Maya, bu üç ilişki içinde kimin hakiki annesi olduğunu bile sorgulamaktadır!

Özetle, Will kızının saflıkla sorulan suallerine cevap vermek istedikçe doyuma ulaştırıcı cevaplar üreteceğine işi daha sarpa sarmaktadır.

Kızı, babasının durumunu görünce şimdiki ayrıldığı annesinin kendi anası olup-olmadığından iyice şüpheye düşmüş ve ağlayacak kadar üzülmüştür. Bunun üzerine, babası bu üç ilişkiyi de bir masal gibi hakikati-hakikatine ve yalnız isimleri değiştirerek anlatmayı yeğler ve kızı da, hikayelerin gidişinden kimin asil annesi olduğ= unu kendisinin bulmasının bir başarı niteliğini yansıtmasından dolayı kabul eder.

BABASI, MAYA’YA HİKAYELERİN “MUTLU SON” İLE BİTTİĞİ GARANTİSİNİ VERİR.

Bundan sonra film, Will’in, üç ayrı ilişkisini sergileyecek ve zaman zaman Maya’nın soru ve yorumları ile zamanımıza dönecektir.

Will, liseden aynı sıralarda tanıştığı Emily (Elizabeth Banks) ile kasabalarında evlenmek planlamasındadırlar. Bu arada, Will, prestijli New York yüks= ek eğitim konumlarından birine hukuk eğitimi için kabul edilir ve Bill Clinton’un 1991 ABD Başkanlığı seçimlerinde aktivist olarak New York ofislerinde internlik çalışmalarına başlar. Will çocukluktan be= ri liberal görüşlere hizmet etmiştir ve çok idealize ettiği Bill Clinton için çalışırken aldığı para ile düşe-kalka eğitimini de y&uum= l;rütebilmesi, rüyalarında görse inanamayacağı bir şeydir. Bununla beraber, heyecanını ve sevincini Emily paylaşmamaktadır. Genç kız küçük yöre-kasaba yetişkinidir. New York,a gitmeyi istemediğinden Will’e katılmamıştır. Hele sözlüsünün tek başına New York’ta o kad= ar güzel, “sofistike,” havalı ve meslek sahibi kız-kadınca rahat bırakılmayacağını düşlemekte ve sevgilisini kaybetmekten korkmaktadır.

Will, Bill Clinton ofisinde çalışırken April (İsla Fis= her) ile tanışmıştır. April bir aktivist değildir = ve ofiste biraz para kazanmak için onun-bunun ayak işlerini görmekte ve “ne iş verilirse yapan” bir “orderly” statüsündedir. Will, April’in açık sözlülüğünden ve samimiyetinden hoşlanmıştır. Kısa bir zamanda romantik veya cinsel ilişkiye girmeden, birbirlerinin sırdaşı şeklinde yakın arkadaşı olmuşlardır.

Bu arada, Will, Summer (Rachel Weisz) ile karşılaşır. Summ= er mesleğini idealize etmiş bir gazetecidir ve sanat eleştirici= si Hampton Roth ile yaşamaktadır. Bu ilişki, aşk-meşk= ten daha çok her ikisinin de birbirlerine olan ıhtıyaçlarından doğmaktadır. Bir “womanizer” yani “kadın düşkünü” olarak bilinen liberal eleştirmenin kızı yaşında güzel bir kadınla birlikte olması erkekliğini poh-pohlarken, geniş çevresi dolayısı ile de Summer kendini elit tabakaya tanıtmakta ve h= aber alma boyutunu genişletmektedir.

İşte bu devrede, Emily, Will ile olan ayrılıklarına dayanamayarak, kalkar New York’a gelir. Bundan sonrasında sinema severler, Will’in değişik düzey ilişkilerde bulunduğu = bu üç hanımı “idare etmesine” tanıkl= 05;k ederler. Bu, birbirinden kaçma-kaçırma, soğuyan-ısınan-soğuyan-ısınan ilişki ve iletişimler seneler sürer...

Bir akşam evine davet edildiğinde, Will, April’in kütüphanesinde bir sürü değişik formatta yapılmış eski “Jane Eyre” nüshaları görür, sebebini sorar. April, 16 yaşına girdiğinde babasından güzel bir doğum günü hediyesi beklerken onun kendisine kitabın başına güzel şeyler yazarak hediye ettiği Jane Eyre romanına kızmış, bir köşeye atmış, sonra da taşınmalar esnası= nda sahaflara verilmiştir. Seneler sonra ergenlikten yetişkinliğe geçen ve babasının ölümünden sonra aklını yavaş yavaş başına alan April yaptığına çok üzülmüş, yüzle= rce sahaf elden-düşme kitapçılarda aramış, bulduğu eski Jane Eyre kitaplarını, bir zamanlar attığı eser yerine biriktirerek babasının anısını yaşatmak istemiştir.

Bu arada, sürpriz bir şekilde Emily, başka biriyle tanıştığını ve kendilerinin daha evlenmeden ayrılmalarını teklif eder. Bu beklenmeyen olay, Will’in evlilik yüzüğü aldıktan ve evlenme teklifinden hem= en önce olur.

Will korkunç derecede sarsılmıştır.

Bu arada Summer ile olan ilişkisi nihayet bir gece beraber olma ile sonlanır.

Bu arada April de geçmişi pek te güven vermeyen biriyle ilişkiye girmiş ve arkadaşı olarak Will’i endişelendirmiştir.

Bıll Clinton’un ikinci defa Başkanlığa aday olduğu 1995 yılında, seçimlerin en kızgın anında Will’in patronlarından birinin bazı üç kağıtçılıkları Summer tarafından ö= ;ğrenilerek gazateye basılması gündeme gelir. Will, seçim ön= cesi böyle bir şeyin iyi olmayacağını ve Summer’d= an seçim sonrasını beklemesini rica eder. Summer, herşey= den önce bir gazetecidir ve yapması gerektiği şeyi yapacaktır. Bu yüzden Will ile bozuşurlar.=

Daha ilerdeki senelerde Başkan Clinton’un Monica skandalı ile Will’in bütün idealizmi alt-üst olmuştur. Kendini bırakır, içkiye verir, işine gitmez, arkadaşları endişelenmeye başlarlar. =

Will bu sırada tesadüfen serseriyane dolaştığı sokakların birindeki sahaflarda bir Jane Eyre kitabı gör&uum= l;r ve kapağını açtığında bunun, April’in senelerce aradığı, babasının hediye ettiği kitap olduğunu hayretle izler. Hemen satın alarak aylardır görmediği April’e gider ama kapı açıldığında April’in yaşadığı adamı görünce vaz geçer = ve kitabı bırakmadan çıkar-gider.

Uz= un bir zaman sonra da, kendine bir çeki-düzen verdiği devrede, iç dekorasyon uzmanı olan April’i ziyaret eder. Gen&ccedi= l; kadın çok sevinmiş ve geçmişteki “arkadaş kavgalarını” unutmuştur. Will̵= 7;in yanında getirdiği kitabı görünce sevincinden haval= ara uçar ama aylarca önce eve gelip te bırakmadığını öğrenince Will’i ofi= sten kovar; iki arkadaş yine darılmışlardır.

Bu= arada Emily çıka-gelir ve ilk beklenmeyeni verdiği şekilde = bu sefer de bir beklenmeyen ile Will’i şaşırtır: Will’i unutamamıştır ve evlenmek istemektedir! Will ve Emily evlenirler.

Fi= lm tekrar zamanımıza dönerek, baba-kız’ı karşılıklı sohbette sergiler...

Ma= ya, bu sekiz seneyi aşkın hikayeyi formüle etmiş ve hakiki annesinin Emily olduğunu öğrenmiştir.

Fi= lmin bundan sonrası geçmişe dönmeden zamanımızda geçecektir.

Er= tesi günü, boşanma antlaşmasına uygun olarak, Will̵= 7;i Maya ile parkta annesi Emily’ye hafta sonu için teslim etmede izlemekteyiz. Gerek Will ve gerekse Emily değişik dünyaların insanlarıdırlar ve anlaşamadıklarını anlamış bulunmaktadırl= ar. Buna rağmen, lise sıralarından başlayan tanım ve aşk, yerini şimdi arkadaşlığa terketmiştir. B= unu gören Maya, artık endişeli değildir, ayrılmalarına rağmen, babasınında, annesinin de kendini sevdiğini bilmekte ve kendinin bu ayrılıkta bir rol&= uuml; olmadığını anlamaktadır.

An= nesi Maya’yı götürmeden babası çömelir ve Maya’ya, “sana hikayenin ‘mutlu son’ ile biteceğini söylemiştim” der...”MUTLU SON SENSİN...” Baba-kız annenin sevgi dolu bakışlar&#= 305; altında sarılırlar...

Ya= zar dahil birçoklarınca filmin burada sonlanacağı beklenirken, film direktörü enteresan bir şekilde filmi ba&#= 287;layacaktır:

Bu= masal anlatımından kısa bir zaman sonra, bir akşam Maya babasına mutlu olup-olmadığını sorar. Will, bu sor= uya şaşırır ve tabii ki mutlu olduğunu belirtir. Maya, “bana maval okuma baba...mutlu değilsin” der! Arkasın= dan da, “hakiki annemin kim olduğunu öğrendim ama senin üç ilişki içinde aslında kimi sevdiğini öğrenemedim” diye de yorumda bulunur!

Wi= ll şaşırmıştır ve ilk defa olarak kızının ön-ayak olamsı ile hakikatle karşilaşmasında da şaşkınlığını gizleyememektedir.

Ma= ya, “Bak baba” der, “Hikayelerde bir April’in ismini farkında olmayarak değiştirmedin...bir April ile cinsel ilişkiye girmedin...annem dahil eski ilişkilerinden yegane an= 5;, April’in vermediğin kitabı kaldı... zaman zaman kitabı süzmen...sen beni değil, kendini aldatmaktasın..= .asıl sevdiğin odur...” der, çıkar işin içinden!!!!

Wi= ll, uzun zamandır arkadaş olarak gördüğü kadını aslında sevdiğini nihayet kızının yardımı ile bilinç gündemine taşımıştır.

Ma= ya hemen gitmesini ve aşkını ilan ederek evlenme teklifi yapmasını önerir. Will ise biraz çekingendir; April i= le son defa kötü şartlarda ayrıldığından bir daha barışmayı beklememektedir. Maya hemen rolleri değiştirir ve “kız” statüsünden “anne” staüsüne atlayarak babasını da “oğlu” yerine koyar ve adeta sürükleyerek dışarı çıkarır.

Ap= ril’in evine gittiklerinde her ikisi de heyecanlıdır, kapıyı çalarlar. April Will’in kızıyla geldiğini öğrenince içinde bir kargaşalık olur. Sinema severler o anda April’in de senelerdir arkadaşlığı= ;n yanında Will’i için-için sevdiğini ama hi&cce= dil; bir zaman bunu açıklamadığını öğreneceklerdir.

Ap= ril aşağıya iner ve Will’e sarılır ve arkasından da daha evvel hiç görmediği Maya’yı, bu büyümüş te küçülmüş, çok bilmiş “ç= öp-çatanı” bağrına basar.

Ni= hayet, seneler sonra bile olsa hepsi mutluluklarını kutlamaktad= 05;rlar.

FİLMİN EĞLENTİ YORUMU

Gelir sağlama alanında başarılı olduklarından uzun zamandır şiddet, cinsel temalar ve aksiyon içerikli filmlere “demir atmış” Hollywood’tan ender-i nadirattan çı= ;kan başka bir film...

İzlenimi kolay, kafayı yormayan ama aynı zamanda da sıkmayan, sonuna kadar b= iraz mizah ve biraz da merakla seyredilebilen temiz bir aile filmi...=

Belki, “bir daha seyredermisiniz?” sorusuna olumlu cevap verdırtemeyecek bir dizim ama filmin ortasında da, “parama yazık oldu” diye çıkan hiçbir sinema severin izlenmediği bir eğlenti atılımı...

Filmdeki karakterler = ve olaylar ile iletişim kurabileceğimiz ve bu şekilde bağlanacağımız, iddiasız ama realist denilebilecek= bir eser...

FİLMİN EĞİTİMDE KULLANIMI

Filmin eğlenti b= oyutu ne kadar hafif ise, eğitim potansiyeli de o kadar zengin bir “çeşni” sergilemektedir.

Önce, aile i&cce= dil;i ilişki ve iletişimlerde baba’nın ergen kızına olan yaklaşımı gözden geçirime değer. Başkaları için hoş görü sahibi olunması= ;nı öneren “liberal” ebeveynler, iş kendilerine geldiğinde hemen “tutucu” statüye taşınarak kendi kendilerini “hipokrit” durumuna düşürürler. Filmde ise, liberal düşünceli bir baba, kızı ile çok kimsenin “sen daha çoc= uksun, bunları zamanı geldiğinde, büyüdüğü= nde konuşuruz, şimdi aklın ermez” gibi söyleşile= re yönelmeden tartışabilmektedir.

Toplumda kadın&#= 305;n yerinin daima ikinci planda olmasını yeğleyenler, bu filmde öne alınmasındaki durumunu, bu şekilde herkese mutluluk getiren olumlu ve yapıcı sonuçlara gidildiğini nas= 05;l açıklayacaklardır?

Toplum ile ilgili ola= bilecek diğer önemli bir eğitim de sonuçları ne olursa olsun, filmdeki bütün hanımların kişilik sahibi bulunmalarıdır. Küçük kasaba-büyük şehir arasında kararsız kalan lise aşkı, gazeteci mesleğini özel ilişkileri dahil herşeyden üstü= ;n tutan kariyer sahibi, aktivistlikten iç dekorasyon uzmanlığına erişen uzman ve “kız” dan “anne” rolüne rahatça soyunabilen ergen...hepsi de aklı başında, hür ve kendilerini başkalarına gereksenim duymadan idare edebilecek hanımlar...

Son bir eğitim tartışması da boşanma konusunda düzenlenebilir. Evliliğin-düğünün genelde mutlu bir olay olmas= 5;na karşılık, ayrılma-boşanma daima üzüntü-öfke-düş kırıklığı-endişe-şüphe tetikleyen b= ir akıma götürebilir. Film’de gerek Will ve gerek ise Emi= ly senelerce süren ısınma-soğuma ilişkilerini evlilik= le bağladıklarında geçinemeyeceklerini görmüşler ve lise arkadaşlığına dön= erek boşanma ile karı-koca statülerini değiştirmişlerse de, bilhassa kızları Maya i&ccedi= l;in daima arkadaş kalmaya karar vermişlerdir. Maalesef, birçok boşanmada izlenen ve çocukların bir ebeveyn tarafından öbür ebeveyne karşı kışkırtılmas= 05; olayı bu filmde görülmemektedir.

Psiko-drama’y&#= 305; terapotik yaklaşım olarak kabul eden ruh sağlığ= 05; uzmanları, “baba-kız” ikileminin “anne-oğul” şekline girerek yine yapıcı ve olumlu sonuçlara götürdüğünü izleyecek= ve filmi bu yönde kullanmak isteyeceklerdir.

FİLMİN TERAPİDE KULLANIMI

Filmin hastalar ile b= elki de en önemli tartışmalar üretebilecek olan tarafı sev= gi, saygı ve güvenin değişik boyutlarda bulunduğu, birbirlerini etkileyebilmelerine rağmen mutlaka karşılıklı olarak elimine etme zorunda olmadıklarının sergilenmesidir. Will’in, kızı dahil dört hanım ile olan ilişkisinde sevgisi, saygıs&#= 305; ve güveninin ayrı-ayrı izlenimi faydalı olacaktır. Meselaç Emily’ye olan güveni yanında sevgisi törpülenen durumlar yaşamaktadır; sonra da, ayrıldıklarında sevgisinin olmamasına rağmen saygısını devam ettirmektedir. Summer ile olan ilişkisi= nde ise sevgisini devam ettirmeye rağmen güvenini yitirmiştir. <= o:p>

Genelde sevgimize karşı olan bir harekette güven ve saygımızı, saygımızı yitirecek bir durumda güven ve sevgimizi, güvenimizi çürütecek bir olayda da sevgi ve saygımızı kaybetmemiz bizleri umutsuzluğa götürür. Ciddi akıl ve ruh rahatsızlığ&#= 305; olanlarda ise bu umutsuzluk, hastalığın tetikçisi hal= ine bile dönüşebilir. Bunun için psikiyatrik rehabilitasyondaki hastalar arasında bu üç fenomenin filmi seyrederek gözden geçirilmesi olumlu sonuçlar verebilir.

Filmde baba-kız arasındaki iletişim “assertif” yani bireylerin kendi düşüncelerini savunmalarının yanında karşıdakinin de düşüncelerine gösterilen saygıyı sergileyen bir Transaksiyonel Analiz formatı olduğundan, agressif (Benim dediğim ne ise odur) - assertif(benim dediğim şudur ama senin de dediğinin öbürkü olduğuna saygım bulunmaktadır) - submissif (Sen ne dersen o = olsun) iletişim şekillerinin tartışılması oturumlarında faydası dokunacaktır.

Son olarak ta, aşkın arkadaşlığa dönmesi (Will - Emily) ve arkadaşlığın da aşka çevrilmesi (Will - April) izleniminin olduğu kadar ikisi arasındaki fark tartışımı, hastalar üzerinde olumlu ve yapıcı etkiler yaratabilecektir.

Dr. Fuat Ulus