Psikiyatri ve Sinema

MUSTAFA – 2008

Film Detayları ve Görüntüleri için tıklayın= .

Filmlerin eğlen= ti, eğitim ve esenleme-tedavi boyutlarında tart&= #305;şımlarının sergilendiği veb sitemizde genelde belgesellerin, özelde de böyle bir belgeselin gözden geçirimi ziyaretçi ve okuyucularımızca sorgulanabil= ir. Bununla beraber film, Transaksiyonel Analiz bakımından verimli bir tartışmaya yönlendirebileceğinden, yazarca eğitim alanında faydalı görülmüş ve derlenmiştir.<= /span>

Transaksiyonel Analiz Okulu çerçevesi içinde filmleri üç ayrı düzeyde izlememiz kanıtlanmıştır:

Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk-Ergen boyutları...

Ebeveyn boyutunda filmleri gelenek, görenek, ahlak, etik, milliyet, vatansever= lik, insaniyet, din ve diğer İNANÇ sistemleri içinde, olayın hakikatlere uygun olarak düzenlenip-düzenlenmediğ= ;i derlenmesinde izleriz.

Yetişkin boyutunda filmleri yapım, yönetim, oyunculuk, fotografi, müzik, senaryo, anlatım, kostüm, = ve diğer DÜŞÜNCE (Olayları be= 51; duyumuzla algılama-kaydetme-algoritm ile akımın avantaj ve dezavantajlarını gözden geçirme-olana sadık kalma-kararı sağ duyuya dayanarak verme) işlevlerinin ürünleri sergilimin= de değerlendiririz.

Çocuk-Ergen boyutunda filmlerin değerini eğlenti atmosferinde hoşç= ;a, heyecan verici, zamanı güzel bir şekilde geçirtici, korkutucu da olsa, gerilim atmosferi de verse, komik t= e bulunsa, dram akımını da sergilese, DUYGU kimliğimize h= itap edebilme kapasitesinde ararız.

Onun için, genelde aynı filmi izleyen seyircilerden bazılar= 5; filmi yarıda bırakıp çıkacak kadar hoşlanmamasının yanında diğerleri ikinci defa görmek isteyecek kadar takdir edebileceklerdir.

Aynı zamanda değişik bireylerde olduğu kadar, bir sinema izleyicisinin o andaki psişiğinin, eskilerin deyimiyle “hal= et-i ruhiyesi”nin, yani içinde bulundu&= #287;u psikolojik durumunu da sergileyebilmesi bakımından önemlidir. Mesela bir casusluk hikayesinin senaryolandığı ve kimin grup karşıtı hain olduğunun film boyunca izleyicilere tahmin etmeleri için sergilendiği ve bu şekilde DÜŞÜNCE düzeyimizi araştırma-bulma oyununda doyuma ulaştıran “serebral” diyebileceğimiz bir film, yorgun olduğumuz ve günün stresini atma sürecinde bize fazla g= elebilir. Böyle zamanlarda daha çok hoşça vakit geçirebileceğimiz basit ve hatta saçma-sapan komediyi işleyen filmler, DUYGUlarımıza h= itap ederek bizleri rahatlattığından izlemleri tercih edilebilir. Aslında gerçekleri ortaya koyan bir İNANÇ filmi, DÜŞÜNCE düzeyinde seyredildiği zaman sıkıcı bulunabilir. Ahlak ve etik atmosferinde seyredilen açık-saçık bir komedi dayanılmaz bir sıkıntı kaynağı olabilir. Özet ile yalnız bireylerin arasındaki izleme farkından da öte, verilen bir kişinin değişik zaman ve mekanlarda ne gibi bir psikolojik aranım içinde bulunduğu da o kişi= ce filmlerin “iyi” veya “kötü” olarak yargılanmasında etken olabilmektedir.

Bütün bunları göz önünde tutarak MUSTAFA filmini değerlendirdiğimizde değişik İNANÇ, DÜŞÜNCE ve DUYGUların sirküle edileceği de beklenmelidir.

Can Dündar’ın yapımı olan MUSTAFA filmi gösterime girdiği günden itibaren olumsuz olarak eleştirilmiştir. Eleştirmelere bir göz atacak olursak filmin daha çok İNANÇ boyutunda EBEVEYNce ve DUYGU boyutunda ÇOCUK-ERGENce kritize edildiği kanıtlanmaktadır. DÜŞÜNCE düzey= inde yapımı, yönetimi, senaryosu, kostümü, fotografisi, müziği ve bir filmi oluşturmadaki diğer işlem ve işlevler hakkında olu= mlu veya olumsuz yönde pek bir gözden geçirim bulunmamaktadır.

Türkiye’nin son senelerde içinden geçmekte olduğu politik, toplumsal= ve idaresel akımların getirdiği ulus birlik-bütünlüğü yanında laiklik tartışmalarının hesaba katıld= ıgı veya alındığı bir ortamda da İNANÇ ve DUYGU düzeylerinin hassasiyetiyle bu eleştirilerin normal olması gündeme getirilebilir.

Diğer bir söyleşiyle, filmin zamanlanması ve = mekanlanması fenomeni tartışmaya açık olacaktır.

Maalesef, DUYGU ve İNANÇ düzeylerindeki kuvvetli akımlar, etki = ve tepkiler, DÜŞÜNCE alanını gölgelemekte ve fil= me sanat yönünden bakılabilerek o yönde eleştirilerin gelişebilmesini önlemektedir.

Yazar bu durumu ilk olarak “Midnight Express - = Geceyarısı Ekspresi” filmini izlediğinde deneyim ve birikimlerine eklemiştir.

Bundan otuz sene önce vizyona giren bu filmi ABD de ilk izlediği zaman yarısında sinemayı terketmiş, senaryo yazarı Oliver Stone’a vermiş-veriştirmiş, filmin ABD’deki Rum ve Ermeni lobilerinin desteğiyle üretilmiş olduğunu kanıtlamış, iğrenmiş, kızmış, öfkelenmiş, asabı bozulmuş, özetle bir Ebeveyn beklentilerinin önünde İNANÇ etkileri-tepkileri arasında kaybolarak DÜŞÜNCE işlem ve işlevler= ine girişememiştir bile...bir çok y= ere de kınayan mesajlar göndererek kötü kişi de olmuştur...

Seneler sonra biraz da Çocuk-Ergen araştırma, merak ve keşfet= me dürtülerinin DUYGU getirimleri zoru ile filmi ikinci defa seyretmiştir. Bu defa filmde geçirilen trav= maları izlerken dehşete kapılmış, korkmuş, işkencele= ri unutamamış, böyle bir filmin izleyicilere senelerce unutulmayacak sahneleri sunduğundan kaygılanmıştır= ...

Geçen senelerde yine izleme fırsatı çıkmış ve bu sefer İNANÇ ve DUYGU akımlarından uzak, tamamen= bir Yetişkin’in DÜŞÜNCE boyutunda gözden geçirimine girişmiş ve filmi...beğ= ;enmiştir! Oyunculuğu, yönetimi, yapımı, ve bilhassa iki ayrı formatta düzenlenen müziği yazarca ta= kdir edilmiştir...

Şimdi...MUSTAFA filminin bu düzeyde eleştirisi yapılabilir mi?

Yazar’ın çocukluğunda, Ata’mız hakkında belgesel dışında bir film düşünülmezdi bile... Bir zamanlar John Wayne (Yaşlılığında aktör’ün bazı açılardan alınan profili büyük bir benzerlik göstermektedir), Yu= l Brynner ve Marlon <= span class=3DSpellE>Brando gibi aktörlerin temsil etmesi düşünülmüş fakat zamanın hükumetlerinin sözcülerince reddedilmişti.

Yazarın anımsamasında Atatürk’ü yabancı filmde yegane oynayan, hem de Türk karşıtı kurumların aşağılaması ve alayından uzak olar= ak temsil eden Patrick Magee<= /span> isimli aktördür (www.imdb.com ) Tony Curtis ve Charles Bronson’un paralı askerler olarak gösterildikleri 1970 yapıtı “You<= /span> Can’t Win = 216;Em All – Soldiers of <= span class=3DSpellE>Fortune – The Dubious Patriots” i= simleriyle tanınan filmde “General” olarak izlenen karakterin parantez içinde Atatürk titriyle tanımlanması kanıtlanmıştır. Film bir komedi-aksiyon hikayesidir ve hayali bir senaryo olmasına rağmen ne Atatürk’ü= ; ve ne de Türkleri alay konusu yapmayan nadir filmlerdendir.

Son senelerde Antonio Banderas= ’ın Atatürk’ün gençliğini oynaması gündem= e getirilmişşe de, aktörün bir&cced= il;ok tehdit ve uyarı almasından sonra bu projeden de vaz geçildiği ileri sürülmüştür.

Son senelerde Atatürk’ün televizyon ve beyaz perdede temsiline = daha sıcak bakılabilindiğinden çeşitli aktörlerin Ata’mızı oynamaları hakikat olabilmiştir (Yazar, gençliğinde aktör Ahmet Mekin’i= n Ata’mızın kalpaklı haline olan benzerliğini gündeme getirmişti).

Yazar, filmi eleştirenlerin İNANÇ ve DUYGU düzeylerinin aksi= ne, DÜŞÜNCE alanındaki gözden ge&c= cedil;irimlerinde...beğenmemiştir. Mesela, çocukken erkek kardeşinin ölümü, mezarının med-cezir ile ortaya çıkışı ve çakallarca mevtin parçalanması sahnelerindeki dijital ürün olan çakalları çok basit, zayıf ve çocuksu bulmu&= #351;tur. Filmde Ata’mızın kahve, rakı ve sigara içiminin belirtilmesinin birçok eleştiriye uğraması birikimlenmiştir. Yazar, bu birikimlenmeye yani Ata’mız için ne dendiği yerine, ne denmediğ= ;i üstünde durmaktadır; filmde bunu eksik görmektedir. Ne denmediği, örneğin, yabancı basının gerek yaşamı esnasında ve gerek ise vefatından sonraki tutumu= dur. Bu günlerde Türk liderlerin, Türklüğün ve Türkiye’nin hakkında iyi bir şey yazmayan ve daha doğrusu yazamayan uluslararası popüler gazete ve dergilerin o senelerdeki başlıklarının sergilenmesi güzel bir karşılaştırma oluşturabilirdi. Ata’mızın yabancı devlet ve h&uum= l;kumet ileri gelenlerini misafir etmesi ve bu arada sarfedile= n ifade ve sözler, dünyanın o zaman sürecinde bu büyük adama ve kurduğu devlete olan saygı ve güven= lerini gösterebilirdi. Bu günkü politik, toplumsal ve idaresel boyutlardaki problemlerimizin Atatürk ilkelerinden ayrılmamızın sonucları olar= ak geliştiği üzerine zamanımızın Atatürkçü düşünce ileri gelenlerinin söyleşileri filmin sonunda bir referans karakterinde seyircilere izlettirilebilirdi.

Bu gün maalesef, yine DUYGU ve İNANÇ boyutlarının kuvvetinde sinemaseverler bu filmi iki aşırı uçta gözden geçirmektedirler. Birinci grup Ata’mızı dokunulmayacak bir tabu olarak tanrısal bir karakterde görmeğ= ;e devam etmekte, öbürü de kurtarıcı ve devrimci bir liderin önemini kulak arkası etmekte, artık modasın= 5;n geçtiğini düşünerek Tü= rkiyenin değişimine sıcak bakmaktadır. Birinci grup büt&uum= l;n haşmetiyle tepki gösterirken, ikinci grup belki de bıyık altından tebessüm ile sessiz kalmaktadır. Her konuda oldu= 87;u gibi aşırı uçlardan içerilere geçilerek= , sağ duyunun, mantığın ve aklın ürünü olan DÜŞÜNCE kullanımı ile bu filmin iyi mi yoksa kötü mü olduğunun SANAT yönünden eleştirimi olumlu ve yapıcı olacaktı= r.

Yazar, bir yerde Can Dündar’ı takdir etmektedir. Filmi ailece Türkiyede izledikten sonra ABD’ye dönüşte Türk televizyonunda kendisini, eleştirmele= rin açıklığa kavuşturulması düzeyinde Yedi= tepe Üniversitesindeki davette yüzlerce öğrenci önü= ;nde izlemiştir. Öğrencilerin DUYGU ve İNANÇ boyutlarında, zaman zaman da “etik çizmenin aşılması” sergilenmesinde sorduklar= 05; soruları bir karşı DUYGU ve İNANÇ akımı= ;na kapılmadan, DÜŞÜNCE boyutunda cevaplandırmaya yönelmesi başta politikacılar, iş adam ve hanımları, patronlar ve diğer önemli mevkii sahiplerine= bir ders olabilecek kapasitededir. Günümüzde bir çok lider, kendi taraftarları önünde başkalarına verip-veriştirirken, bu verip-veriştirdikleriyle yüz-yüze gelmekten kaçınmakta, geldiği zaman da işi DÜŞÜN= CE düzeyinden hemen İNANÇ ve DUYGU boyutlarına taşıyarak bir gözden geçirimi, münakaşa ve kavga haline dönüştürebilmektedirler.=

Yazarın her zaman belirttiği üzere, “...talk t= he talk but...walk the walk...” yani “...konuşalım, konuşalım da aynı zamanda yürüyelim de...” söyleşisinin yeri yine gelmiştir:

Bu belgeseli beğenmeyenler kendi gönüllerine göre baş= ka bir belgesel yaparak en güzel eleştirmeyi sergilemiş olurlar= .

Ata’mızın hem dünyada ve hem de unutulmaya başladığı Türkiyede değişik belgeseller ile tanıtılmasına ve anımsanmasına çok gereksin= im duyulmaktadır.

Dr. Fuat ULUS