Psikiyatri ve Sinema

PUBLIC ENEMIES - 2009 - BİRİNCİ KISIM

Film Detayları ve Görüntül= eri için tıklayın

FİLMİN AKIŞI

Değerli yazarlarımızdan ve sahne/sanat eleştirmenlerimizden Sayı= ;n Üstün Akmen Hocam, Evrensel Gazetesin= deki “Gözlemevi” köşesinde yayınlanan makalelerd= en birini 26 Haziran 2009 tarihinde benim film terapisine<= /span> ayırarak bu fakiri ihya etmiştir. Buradaki Üstün Hocam hitabı etik veya mantık dışı değildir. Etrafımca oldum olası bir sinema, beyaz perde ve film “profesör”ü olarak algılanmama rağmen sahne= ve sahne ile ilgili sanat alanlarında, daha orta okul= da düşe-kalka derslerine devam eden bir öğrenci düzey= inde olduğumu Üstün Hocamın sahne/sanat eleştirmelerinde anlamışımdır. Her makalesini kendime yönlendirilen= bir “mini-çalışma atölyesi” olarak kabul etmiş ve yazı üzerinde araştırmalarla bu alanda da filmlerle olduğu kadar deneyim ve birikim sahibi olmaya yönelmi&#= 351;imdir. Eh, eskilerin deyimiyle “feyz” aldığınız, bir şeyler öğrendiğiniz öğreticiye “hocam” titrinin yakıştırılmasının da pek yakışıksız olmayacağını düşünmekteyim.

Bahsi edil= en makalesinde belirttiği üzere, Üstün Hocam ile olan arkadaşlığımızın ilk okul= yıllarına kadar uzanan elli beş seneden de fazla bir geçmişi vardır. O benim, ben de onun ilk çocukluk arkadaşı olarak zamanın izlediğimiz kovboy filmlerinde geçen sahneleri mahalleye döndükten ve eve geldikten sonra beraberce oynadığımız oyunlarda canlandırmamız hala anılarımızdadır.

Diyeceksin= iz ki, “peki bu güzel arkadaşlığın bahsi edilen fil= min yorumu ile ne ilgisi var?...”

Üst&u= uml;n Hocam ile “kovboyculuk” oynardık ta, o zamanlar kovboy filmleriyle aynı derecede popüler olan “gangster” filmlerine pek rağbet etmezdik; etsek te, = eve geldiğimizde yeniden “canlandırdığımız” sahneleri anımsamamaktayım.

Niye bin dokuz yüz ellilerin başında ve ortalarında, ilk okul-orta okul sıralarında gördüğüm&uu= ml;z gangster filmlerinin sahnelerini “kovboyculuk” oynadığımız derecede “sergilememişizdir?R= 21;

Belki de a= radaki “hero-kahraman” farkından dolayı...

O devirde çekilmiş Kovboy filmlerinde daima bir kahraman vardı. Sonu= nda ölse de, kalsa da, seyircinin sevgi ve saygısını kazanırdı. Yine aynı zamanlarda yapımı bitmiş olan gangster filmlerinde ise filmin kahramanı, veya şimdiki deyimiyle “anti-hero= 221; yani “düzene karşı çıkan kahraman,” gangsterdi. Yaptığı kötü işler ile seyircinin nefretini kazanır, sonunda da ya hapse giderek ya da öldürülerek “cezasını bulurdu!” Eh, he= le o ahlak ve etik düzeninin bu günkü = kadar bozulmadığı bin dokuz yüz ellilerde, “hero worship” yani “kahramana tapma” özdeşmeleri içindeki ilk okul-orta okul çocuklarının da “gangster” yani “kötü adam” kimliğini hazmedemeyecekleri beklenen bir yönelimdi. Üstün Hocam ile oyunlarımıza konu ettiğimiz kovboy filmi sahnelerinin yeniden “rol dağılımı,” makalesindeki anımsaması paralelinde, ”kahraman” ve “kötü adam” rolleri karşılıklı değişirdi. “Kahraman” rolü bu sergilemede benim, gelecek sergilemede de onun tarafından “canlandırılırdı.”

Enteresand= ır, genelde gangster filmlerinde, hele Warner Bros. Şirketinin “gangster filmlerinin altın devri” sayılan bin dokuz yirmi sonları, kır= klar ve ellilerin başı yapımlarında, gangster karakterinin karşısında kanunu sergileyenlerin yıldız oyuncular= dan seçilmemesi ve fazla da rol verilmemesi tartışmaya değ= ;er bir olaydır. Zamanımızda ise bu dengesizlik bozulmuştur= ve günümüzde çevrilen gangster filmlerinde “iyi= 221; ve “kötü” karakterler meşhur yıldızlar tarafından canlandırılmakta ve her iki tarafa da hem kantite, yani beyaz perdede izlenim eşitlili= 7;inde ve hem de kalite yani karakter gelişiminde aynı momentum tanınmaktadır.

Yorumunun yapılacağı “Public Enemies” filmi de bu “eşitliğe&= #8221; iyi bir örnektir. “Anti-hero”yu yani “düzene karşı çıkan kahraman” Dillinger’i Johnny = Depp sergilerken, karşısındaki “= hero” yani “kahraman” kanun adam= 05; Melvin Purvis’i de = Christian Bale canlandırmaktadır.

Üst&u= uml;n Hocam ile bu gün ilk okul sıraları= ;ndan çıkarak bu filmi görseydik, herhalde mahalleye döndüğümüzde hangimizin pek t= e “kötü” olmayan kötü Di= llinger, hangimizin de pek te “iyi” olmayan = iyi Purvis olacağı üzerine tartış= ;maya girişebileceğimizi düşünerek gülümsemekteyim.

Gelelim Hollywood gangster filmlerinin kısa kronolojisine:

“Gan= gster” filmleri, bundan önce yorumlanan “3:10 to Yuma” filminde gözden geçirildi&= #287;i “kovboy” filmleriyle beraber sinema’nın bir toplum eğlencesi olarak algılanmaya başlandığı devrelerde, bilhassa 20.nci Yüzyıl başlarında, popüler olmaya yüz tutmuştur. “Western” janrasından ayrı= ; olan tarafı ise, 1900’lerin başlarında ortaya konan kovboy = filmleri bile “tarihsel” olarak algılanırken, “gangster” filmleri ne zaman gösterilirlerse gösteril= sin, daha çok “o anda olan” olayları yansıtma karakterine büründürülmüştür. Diğer= bir deyişle, film izleyicileri, sinemaya, olayların hakikaten vurgulandığı mahallelerden gelmeleri ve film bittikten sonra yine bu tür hırsız-polis ilişkilerinin yaşamda devamlı sürdürüldüğü sokaklara dönme ile filmi adeta o anda çevrilmiş bir belgesel olarak algılamaya özdeştirilmişlerdir. Amerika’nın( Bu yazımızda A= merika kelimesi Amerika Birleşik Devletleri için galat olarak kullanılmaktadır. Yoksa, bütü= ;n Amerika kıtasını yansıtmamaktadır) prohibisyon - içki yasağı devri, büyük borsa krizi, depresyon zamanı gibi geçirdiğ= ;i devreler, gangster filmlerini adeta “hakikatleştirmiş,̶= 1; izleyiciler, devlete karşı olan düş kırıklıklarını, sinemada seyrettikleri “anti= -hero” karakterlerini beğenmekle, desteklem= ekle ve taklit etmekle geçiştirmeye yönelmişlerdir.=

İlk gangster karakterinin bin dokuz yüz yirmilerde Lo= n Chaney (Bizde “= ;Kurt Adam” olarak bilinen oğlu aktör Lon Chaney, Jr. değil) tarafından canlandırıldığı ileri sürülür. Ondan sonra “sokak serserisi” karakteri= yle aslında başarılı bir şarkıcı-dansör olan James Cagney, “lüks ve havalı” karakteriyle Edward G. Robinson, “gizemli/esrarlı” karakteriyle Humpre= y Bogart, “sinsi ve sessiz” karakteri= yle George Raft gibi yıldızlar senelerce = bu “kötü adam - public enemy - toplum düşmanı” antitesini çeşitli filmlerde kendilerine özel karakterlerde izleyicilere sunmuşlardır.

Hollywood = bu yönde çalışırken hakiki yaşam iki değişik “gangster” grubu türetmiştir.

Birincisi çoğu 19.uncu Yüzyıl sonu ve 20.n= ci Yüzyıl başı Avrupadan Amerikaya göç eden toplulukların etn= ik olarak kurdukları ve büyük şehirlerde konumlanmı&#= 351; kurumsal kanun dışı örgütlerdir. Mafia-Mafya sistemi tek başına bu gruba örnek olarak verilebilir, örneğin İtalyan Mafyası, İrlanda Mafyası, Yah= udi Mafyası, vs. Her etnik grup ta kendi içinde değişik ailelerin işlem ve işlevleriyle, değişik kümelerde= ve değişik mahallelerde kanun dışı işlerle kurumsallaşmışlardır. İkincisi ise, Amerika’nın daha çok kırsal alanlarından çıkan, tek başına veya çok samimi-aile bağı ile birkaç kişice gruplaşmış, eyaletten eyalete araba ile giderek banka soygunu yapan kanun dışı çalışan soyguncu ve katillerdir. Bunla= ra da örnek olarak Dillinger, Pretty Boy Floyd, Baby Face Nelson, Machine Gun= Kelly, Ma Barker ve Oğulları, Bonny ve Clyde, vs., gösterilebilir.

ToplumR= 17;un şehirlerdeki etnik ve kurumsal Mafya’dan korkmasına karşılık, kırsal alanlardan çıkan kanun dışıları adeta “zenginden a= lan ve fakire veren” bir Robin Hood olarak algılanmışlardır. Bu konuda toplumda en ç= ok “sevilen” kanun dışı karakterlerden biri de Dillinger olmuştur. Kendisinin kişisel, cin= sel ve sosyal sempatikliği, devletten zarar gören kırsal alan sakinlerince popülarite bulmuş, zaman = zaman da toplumca polise karşı korunmas= 5;na, oradan-buradan kaçabilmesine bile halkça yardım edilmiştir.

Kovboy-wes= tern janrasının aksine, gangster filmleri hi&cce= dil; bir zaman popülaritelerini yitirmemişl= erdir. Bunun da en önde gelen sebeplerinden biri, gangster olay akiminda bir klişenin olmamasıdır (Kov= boy filmlerinin hikayeleri, “Spaghetti Western” versiyonu dışında, iki-üç senaryo formatının üstüne hiç bir zaman çıkamamışlardır). Gangster filmlerinin altın devri geçtikten sonra bile “hırsız-polis” film= leri daima “hayatta kalmış” ve zamanımıza kadar = da gişe başarılarını değişik gangster nüansları paralelinde korumuşlardı= r.

Gelin bu “popüler” janranın yeni b= ir örneği olan “Public Enemies” filminde en “popüler” kırsal gangsterlerden olan ve “popüler” aktör Johnny Depp tarafınd= an canlandırılan Dillinger’i g&oum= l;zden geçirelim:

Birinci Kısmın Sonu

Dr. Fuat U= lus