Psikiyatri ve Sinema

Psikiyatri ve= Sinema

THE SOLOIST - 2009<= /span>

Film Detayl= arı ve Görüntüleri için tıklayın.

FİLM= 4;N AKIŞI

Steve Lopez (Robert Downey, Jr.), Los Angeles T= imes gazetesinde, köşesinin ismi “Life Has a Mind of Its Own - Yaşam’ın Kendine Özel Bir Aklı Vardır” olan bir makale yazarıdır. Son zamanlarda pek te orijinal bir hik= aye üretememekte ve bıkkınlık hali göstermektedir. Duy= gusal olarak ta ilişkide bulunduğu patronu (Catherine Keener) bu halind= en endişe duymakta, hem sevdiği adam için kaygılanmakta = ve hem de köşe yazılarının kalitesinin düşmesinden endişelenmektedir.

Steve, içinde bulunduğu tükenmişlikten çıkmak için yaptığı aşırı bısiklet egzersizlerinden birinde yokuş aşağı giderken bir kazaya uğrar ve tedavisinden sonra birkaç günlüğüne iyileşme iznine çıkar.

Hayta hayta orada-bu= rada gezerken, Beethoven’in olduğunu zannettiği bir eserin, Beethoven’in heykeli altına oturmuş evsiz-barksız zenci biri tarafından keman solosu şeklindeki işlevini izler.

Kemancı ön= ce Steve’in yaklaşımına yüz vermez. Hırpani bir şekilde giyinmiş, keman çalarken kendi kendine konuşm= akta ve etrafına pek ilgi göstermemektedir. Steve, onun bir ruh hastas= ı olabileceğini anlamıştır. Birden aklına bu evsiz-barksız’ın kendisine yararlı olabileceğini düşünür. Onu, uzun zamandır sıkıntı çektiği makale materyeli olarak kullanacaktır.<= /span>

Steve bu acaip m&uum= l;zisyen ile gide-gele ilişki kurmaya başlar. Kemancı ona ısındıktan sonra isminin Nathaniel Ayers (Jamie Foxx) olduğunu söyler. İletişim çok zorlanmakta, Natha= niel çok defa sirkümstensialite ve tanjensialite denilen verilen bir konu dışına çıkmakta, bazen konuya dönmekte, bazen de dönememekte, kelime salatası olarak bilinen, birç= ok ilgili-ilgisiz kelimelerin ardı-ardına çabuk bir şeki= lde dile getirilmesiyle anlamsız söyleşilere girişmektedir. Kendisi, Los Angeles’= ;in evsiz-barksızlarını barındıran LAMP kurumu konumlarında yaşamaktadır.

Gazeteci, kesik-kesi= k te olsa müzisyenden aldığı bilgileri birleştirir ve Internet’ten araştırmalarına başlar. Edindiği bilgilerle, bu evsiz-barksız’ın kız kardeşine erişir. Genç kadın telefonda şaşırır çünkü kardeşinin evden ayrılıp kayıpla= ra karışmasından sonra senelerce çok aramış ve arattırmış ama bir sonuca varamamıştır. Verdiği bilgiye göre, Nathaniel daha çocuk iken müziğe çok yetenekli olduğunu kanıtlandırmıştır. Ailesinin ırkçı beyazların zenci mahallelerindeki şiddet hareketlerinden herkesin korktuğu senelerde, Nathaniel kendi korkusunu müzik enstrümanlarına karşı duyduğu aşırı ilgi ve çalışma ile nötralize etmiştir. Sonraki senelerinde de, lise mezuniyetinde yüksek eğitim müzik bursu alarak girdiği üniversite orkestrasının vaz geçi= lmez elemanlarından biri haline dönüşmüştür. İşte bu devrede gaipten sesler duymaya başlamış, herkesten şüphelenmesini paranoyaya dönüştürmüş, hayal ile hakikati ayıramay= acak derecede psikoz sonucu önce üniversiteyi terk etmiş, evde de yaşama ayak uyduramamasından dolayı ayrılmıştır. Kendisine tedavi uygulanmasından kaçınmış, ilaçların müziğe olan motivasyonunu azalttığı ve yaratıcılığını elinden aldığını iddia ederek, iyileşimden uzak kalmış, sonunda evsiz-barksız kalmış ama sanat yeteneklerini korumuştur.  =

Steve, gittikç= ;e bu müzisyen’e karşı yakınlık duymuş, onu kullanmayı bir tarafa bırakıp, arkadaşı olmaya yönelmiştir. Bu yetenekli müzisyenin hala çocuk saflığını koruması, kimseye bir zararı olmadan psikotik olarak yaşamına devam edebilmesi genç gazeteciyi meraklandırmıştır. Steve yavaş yavaş bu arkadaşlığın kendine olan faydalarını izlemeye geçmiş, son zamanlardaki bıkkınlık ve tükenmişliğinden sıyrıldığını, yaşama daha iyi bir şekilde baktığını, yeniden umut beslediğini biraz da sürpriz düzeyinde algılayarak şaşırmıştır.

Tamamen ayrı ye= rlerden ve yönlerden gelen bu iki insan, farkına varmadan birbirlerini karşılıklı olarak yaşama daha olumlu ve yapıcı bir şekilde yaklaşmalarını sağlamışlardır.

Bu arada Steve, Nathaniel’e duyduğu arkadaşlığın, onu kullan= maya müsaade etmemesiyle makale serisini ihmal etmeye başlamı#= 1;, bu da hem iş alanında ve hem de özel ilişki düzeyi= nde gazetedeki hanım patronunun kıskançlığına b= ile sebep olmuştur.

Nathaniel, biraz da Steve’in baskısı ile giyimine, kuşamına, temizliğine dikkat etmeye başlamış, ayrı bir kira odasına çıkmayı kabullenmiş, orada-burada ufak konser vermeye bile ses çıkartmamıştır. Bununla beraber Nathaniel, toplumun kendinden beklediğini verememekte, toplum önünde rahatsız olmakta, ya korkularından ya da şüphelerinden dolayı olay çıkarıp başl= adığını bitiremeden kaçıp gitmektedir. Steve, Nathaniel’in iyileşmesinde hastaneye yatması ve ilaca başlamasın= 5; önerdiğinde büyük bir reaksiyon göstermiş, ha= tta Steve’i itip-kakıp, dövmeye bile çalışmıştır. Nathaniel, bu yeni arkadaş= ;ını yaratıcısı olarak kabul etmiş ve kendisini mutlu kı= ;lan yaşama karşı bir girişimde bulunmamasını bekl= emiştir.

Filmin sonunda Nathaniel’in kız kardeşini Steve’in ayarladığı bir şekilde, bunca sene sonra ilk defa olarak ziyaret ederken görmekteyiz. Nathaniel başka bir yere bakması= ;na rağmen uzanıp kardeşinin elini avucu içine almakta, psikotik halde bile ona olan sevgisini kaybetmediğini bu şekilde gösterirken Steve de onları uzaktan takdirle seyretmektedir.

Film bittikten sonra= verilen bilgilerde, bu hikayenin hakiki yaşamdan alındığı, Steve’in halen Los Angeles Times gazetesinde çalıştığı, Nathaniel’in de LAMP konumlarında yaşadığı, bir çok müziksel enstrümanı çalarken psikoz yaşamına devam ettiği ve Steve ile olan arkadaşlığına her zamanki= nden çok kıymet verdiği kayıtlanmaktadır. Los Angeles şehrinde 90.000 kişiden fazlasının evsiz-barksız olduğu ve bunların çoğunun ruh hastalığ= 5; teşhisiyle tedavi olmadan belediye konumlarında veya sokaklarda yaşamlarına devam ettikleri yansıtılmaktadır.        =

Filmin eğitim ve tedavide kullanımı:

Filozoflar arası= ;nda, ruh sağlığı alanında çalışanların tartışmalarında ve hatta toplumda, “dahi” ile “deli” arasında ço= k az bir fark olduğu söylenegelmiştir. Bu film konuya daha empatik bir açıdan bakmaktadır.

Nathaniel’in “gifted” yani yeteneğinin doğuştan bir hediye ol= arak kabullenildiği yaşamda ruh hastalığı yüzünden toplumun kendinden beklediğini verememesi, tedavi edildiğinde de bu yeteneğinden, kendisine verilmiş olan “hediye”den mahrum kalması her çevrece tartışma yaratacak potansiyeldedir.

“Sağl= 5;klı” ama “sanatsız” bir yaşam mı yoksa “sağlıksız” ama “sanat dolu” bir hay= at mı?

Nathaniel, ikinci şıkkı seçmiş bulunmaktadır.

ABD’de, birey = kendine ve başkalarına tehlike olmadıkça, öz veya karşı kıyıma yönelmedikçe ruh hastaları mahkeme kararı ile bile tedaviye sevkedilememektedir. Bu kuralları= ;n uygulandığı Kaliforniya Eyaletinin Los Angeles sehrinde de Nathaniel kendisi ve başkaları için bir tehlike taşımadıkça zorla tedaviye sevkedilememektedir. =

Doğal olarak “tehlike”nin yerden yere, zamandan zamana ve durumdan duruma algılanması değişik olabileceğinden, konu daha da karışık bir hale dönüşebilir. Örneğ= in, Nathaniel’in kızarak Steve’i dövme atılımına girişmesi bir tehlike değil midir? Ayn&#= 305; şekilde Nathaniel’de yine örneğin, şeker hastalığı bulunsa, kendisinin doktora gitmemesi bir tehlike olarak algılanmamalı mıdır?

Diyelim ki, Nathaniel’e zorla tedavi uygulandı ve artık gaipten sesler duymuyor, paranoyası ve şüpheleri dağıldı, ke= ndi temizliğine ve üstüne-başına dikkat eder oldu ama.= .. yaşamda yegane kıymet verdiği müziğe karş= 5; artık hiç bir şey hissetmiyor, innovasyon ve yaratıcılığının yerinde yeller esiyor, onca “ot gibi bir yaşam” geçirmekte...=

Bu bir insancıl haksızlık olarak düşünülebilir mi?=

Film bu ve benzeri soruları cevaplandırmamakta ama toplumun beklediği komformizm yani herkesin yaşamının bir statüye bağlanması ile otonomiyi yani her bireyin yaşamda kendi istediği boyutta gidebilme hakkını karşı karşıya getirmektedir= .

Filmin eğitici karakteri ruh hastalıklarının medyada korkutucu, ürkütücü, şaşırtıcı ve diğ= ;er yanlış şekillerde tanımına karşı gelmekle şekillenmektedir. Bir çok “akıllı” insan = her gün toplum aleyhine çalışırken, hakikat ile hayal arasındaki farkı bile bilmeyen bu “akılsız” insan bir müzik virtüozosu şeklinde hem de bir karşılık beklemeden hizmet vermektedir. Dolayısı i= le film, ruh hastalıklarının ırk, cins, yaş, eği= tim ve diğer demografik etkenlere aldırmadan herkesde görülebileceğini sergilediğinden toplumda öğr= etim boyurunda gösterimi yazarca önerilmektedir.

Hikayenin terapide en güzel kullanılabilecek taraflarından biri de arkadaşlığa verdiği kıymettir. Bazen ruh hastalarının ilaçlar kadar, bazen ilaçlardan da çok, güvenecekleri, saygı duyacakları ve sevecekleri insanlara gereksinimleri bulunmaktadır. Böyle kimseleri bulduklar= ında da ilişkide ve iletişimde olduklarına değişik bir yaşam anlayışı vererek onların da daha iyiye-güzele-doğruya yönelmelerini sağlarlar. Yazar bunu kariyerinde kanıtlamış, hastalarından çok şeyler öğrenmiş, yaşamına olumlu bir katk= 5; olarak algılamıştır. Nathaniel, Steve’in filozofi= sini değiştirmiş ve onu tükenmişlikten çıkarıp umuda ve beklentiye yönlendirmiştir.

Zamanımızda artık kalmadığı söylenen arkadaşlığı tekrar gözden geçirmede yardımı olabilecek bir hikaye...

Film, ruh sağlığı bir türlü iyiye gitmeyenler iç= in de umut verici bir referans olabilmektedir. Genelde uzun vadeli, kronik ruh hastalığı bulunanlar, gittikçe umutlarını yitirir ve bu damgalanmadan, etiketlenmeden bir türlü kurtulamayacakları karamsarlığı altında başarı gösterebilecek şeylerden de vaz geçebilir= ler. Tabii herkes doğuştan Nathaniel gibi yetenekli bulunmayabilir ama kendisinin arkadaşı ve yeniden bulduğu kız kardeşi desteğiyle tedavisiz olarak yaşamını sürdürürken başarabileceklerini yapmada şüphesinin bulunmaması umut vericidir.

Anglo-Amerikan literatüründe iki türlü iyileşim bulunmaktadı= r: “cure - hastalığın tamamiyle geçmesi” ve “care/healing - hastalığın tamamiyle geçmemesine rağmen hastanın, rahatsızlığı ile yaşamasını öğrenmesi, kabul etmesi ve başarabilecekleri işlere atılımda bulunabilmeleri...= 221;

Zamanımızd= a, maalesef, hastasına “cure” iyileşimi dışında bir çıkış yolu göstermeye= n ve insafsızca “yaşam boyu bunu çekeceksin, tedavisi de yoktur” yorumunda bulunan sağlık uzmanlarının bu filmi görmeleri önerilmektedir. Hastalarımızı iyileşime götürecek yolları onlara göstermek ve rahatsızlıklarına rağmen başarı gösterebilecekleri alanlarda antrenör hizmeti vermek “heale= r - iyileştirici” olmanın doğal görevlerinden biridir.

Yazar, genelde klasik Batı müziğine, özelde de Beethoven’e gön&uum= l;l verenlerin filmde bir müzik şöleni şeklinde hazırl= anmış olan sahnelerdeki sunumundan hoşlanacaklarını garanti etmektedir.

Hollywood’&cce= dil;a pek para yapamayacağı için iddiası bulunmayabilen ama eğitici ve tedavi edici yönleri değişik boyutlarda izle= nen bu filmin hem toplumca ve hem de ruh saglığı ve hastalı= kları uzmanlarınca görülmesi yazarca önerilmektedir.

Steve Lopez’in gazetede makalelerinin çıktığı köşenin ismi, “Yaşam’ın Kendine Özel Bir Aklı Vardır,” belki de filmin esansını özetlemektedir.=

Yaşamım= 05;zı daima kendimizi ve başkalarını odaklayarak niteleriz.

Ya yaşam da, bi= reylerin dışında, kendine özel etkenleri olan bir antite ise?

Dr. Fuat ULUS<= o:p>