Psikiyatri ve Sinema

THE VISITOR - ZİYARETÇİ - 2007

Film Detayl= arı ve Görüntüleri için tıklayın.

FİLMİN AKIŞI

Profesor Walter Vale (Richard Jenkins) Connecticut Eyaletinin yüksek egitim konumlarından birinde fakülte görevlisi olarak uzun yıllardır çalışmaktadır. Üniversitedeki günlük yaşamını mütevazı bir şekilde geçiştirmekte, sessiz, içine kapanık, lüzumu olmadıkça kendinden bahsetmeyen ve başkalarının yaşamı ile de ilgilenmeyen bir görünüm sergilemekt= edir. Konumda yalnız bir ders vermede ve hala seneler önceki program= 05; uygulamakta, bu şekilde kendini ne tekniğin getirdiği yeniliklere ve ne de mesleğinin ilerlemiş boyutlarına özdeştirmeye gereksinim göstermeden saatini doldurma ve günü doldurma felsefesindedir.

Böyle bir karakterin bilhassa Hollywood formatında rastlanılan film boy= unca geçmişine gidilerek hakkında çok şeyin sinema severlere yansıtılmasına karşı, bu filmde Walter’in neden böyle boş ve anlamsız bir yaşama yönelmesi sergilenmemiştir. Bü= tün öğrenilebilen, meşhur bir piyanist olan eşini senelerce önce kaybettiği, yetişkin oğlunun Londra’da olduğu ve babası ile bir iletişimin bulunmadığıdır. Walter’in kuru ve soğuk mesl= ek yaşamının yanında yegane uğraşısı piyano dersleri alma ile eski eşine olan özlemini geçiştirme çabası= dır. Bununla beraber bu alanda da bir yeteneği bulunmadığınd= an ilerleyememekte ve çaresini, piyano hocalarını devamlı değiştirmede aramaktadır.

Bir gün New York şehrindeki toplantıda kendisinin de ismi bulunan bir araştırmanın sunumu gündeme gelir. Sunumu yapacak o= lan meslektaşının aniden işi çıkmıştır ve sunumun en aşağı araştırmada ismi geçen meslektaşlardan biri tarafından sergilenmesi düşünülmektedir. Bunun için departmanın şefi Walter= 217;i görevlendirir. Walter gitmemek için direnir ama nafile, emir büyük yerden, kalkar uzun zamandır uğramadığı apartmanında kalmak üzere New York’a istemeye istemeye hareket eder.

Gece dairesine girdiğinde banyodan gelen sesler ile şaşırır; kapıyı açınca da içerde genç zenci genç bir kadının yıkandığını görür. Walter’i hırsız veya saldırgan zanneden kadın bağırıp-çağırmaya başlayınca bu s= efer erkek arkadaşı başka odadan yetişir-gelir, Walter’= ;i dövmeye kalkar. Walter bu itişme-kakışma esnasında kendisini tanıtmaya fırsat bulur ve apartmanın sahibi olduğunu açıklar. Çift şaşırmıştır, onlar da dairenin kendilerine emlakçı tarafından kiralandığını bildirirler.

Bir zaman sonra iş anlaşılmıştır. Walter’in uzun zaman daireden uzak kalışından ve apartmanın bo= 51; manzarasından faydalanan üç kağ&#= 305;tçı bir simsar, daireyi bu çifte kiralamış ve üzerinden p= ara kazanmaya girişmiştir!

Genç erkek kendini tanıtır: Tarek-Tarık (Haaz Sleiman), Suriye’den muhacir gelmiştir. Annesi Michigan Eyaletinde bulunma= kta, kendisi de “Djumba,” dümbelek-darbuka benzeri enstrüman, müzisyeni olarak gece klüple= rinde hayatını kazanmaktadır. Sevgilisi Zaineb-Zeynep (Danai Gurir= a) ise Senegal’den gelmiştir ve kendi derlediği mücevher = ve takıları sokaklardaki belediye denetlemesinden uzak sergi ve pazarlarda satarak geçimlerine katkıda bulunmaktadır.

Tarık hemen toparlanmaları ve daireyi boşaltmaları için Zaineb’i uyarır; özür diler, çok utanmıştır. Zainab ise çok öfkeli bir davranış sergilemektedir. Walter’in daireyi şöyle= bir gözden geçiriminde çiftin ne kadar masum ve kıymet bilir olduğu ortaya çıkmıştır; apartmana çok güzel bakmışlardır. =

Çiftin evi boşaltıp ayrılmasından sonra, Walter beraberce çekilen ve çerçevelenen fotoğraflarını unuttuklarını görerek arkalarından gider ve kendilerini otöbüs durağında ümitsiz bir şekilde geceyi g= eçirmede ona-buna telefon ederken bulur. Hallerine acıyarak iyi bir yer bulunca= ya kadar daireyi paylaşabileceklerini, istiyorlar ise kalabileceklerini bildirir. Buna Tarık ne kadar sevinirse de, Zainab te o kadar kız= ar ve bir zaman Walter’e karşı bu öfkeyi sürdürür (sinema severler bunun sebebini film ilerledikçe anlayacaklardır).
Walter ertesi günü planladığı üzere mesleksel toplantısını izlemeye gider. Akşam geldiğinde Zainab’in yaptığı yemeğe Tarık tarafınd= an davet edilir. Tarığın gece kulübündeki işine gitmesinde de çifte katılır.

Yaşlı profesor birden şimdiye kadar hiç duygulamadığı bir şekilde bu genç çiftin öyle ahım-şahım bir mevkiilerinin bulunmamasına rağmen yaşama olan sevgilerini hayret ve takdi= rle izlemektedir. Tarık çok konuşkan, sevecen ve yaratıc&= #305; bir ruha sahiptir. Yaşam felsefesi Walter’e kendi durumunun ne kadar boş ve ölü olduğunu yansıtmaya başlamıştır.

Walter bir gün konferans’tan eve döndüğünde evde ki= mse yok zanneder ve Tarığın sofada duran dümbeleğine gözü takılır. Biraz korku, biraz merak ve biraz da çekingenlikle gelir, sarsak bir şekilde çalmaya uğraşır. Bu anda evde bulunan Tarık, sesleri duyunca sökün eder ve Walter’in bu uğraşısına çok sevinir. Walter önce utanır, özür diler ve kalkıp-gitmek ister ama Tarık bırakmaz ve ikinci darbukay= 05; da kendine alarak, Walter’e nasıl çalınacağını göstermeye girişir. Walte= r bu ilk dersten çok keyiflenmiştir ve bu şekildeki keyiflenmes= ine de şaşırmıştır.

Tarık, Walter’e, enstrümanı çalm= adaki probleminin intellektüel olması hasebiyle çok düşündüğünü, düşündükçe de çalamayacağın= 5; bildirir. Çalarken tamamen kendini dürtülere ve duygulara bırakmasını, beyniyle değil, kalbiyle çalmas= 5;nı yeğler.

Dümbeleği çalmadan ziyade, “duyguları ve dürtüleri”= ile iletişime geçmesi, Walter’in yepyeni ufuklara yelken açmasını sağlamış, bambaşka bir insan olmaya yöneltmiştir.

Tarık onu Central Park’taki “perküsyon grubu gösterilerine” götürür. Burada 10-15 kişi daire halinde djumba, davul, darbuka ve dümbelek çalmakta, her birinin ritm değişikliğine katılmakta, o kadar kişi adeta konuşma ile değil, müzik ile iletişim ve ilişki yaratmaktadırlar. Uzun senelerdir insanlardan uzak kalan Walter ilk defa bir topluluğa girmek= te ve zevkini tatmaktadır.

Gelip-gitmeleri esnasında metroda tren bekledikleri bir anda, Tarık, metroda bir = enstrüman çalarak gelip-geçenden birkaç kuruş toplamaya çalışanları göstererek, en büyük arzularından birinin bir gün metroda dümbelek çalma olduğundan bahseder.

Yine bir akşam metroda beraberce eve dönmel= eri esnasında kendisinin orta dogulu bir kişiye benzemesinden ve darbukasını taşıdığı torbanın emniy= et görevlilerince dikkat çekmesinden dolayı Tarık polisl= erce tutuklanır ve kimliğini açığa çıkarm= ada kelepçelenerek polis merkezine götürülür. Walter bütün gayretine rağmen buna mani olamaz ve o da arkaları= ;ndan polis merkezine gider.

Yapılan araştırmada Tarığın muhaceret bürosunca onaylanmamış, kaçak bir yabancı olarak memlekette bulunduğu statüsüne girdiğinden hakkında ne yapılmasına karar verilmede beklemesi için muhaceret ayırım konumuna taşınır.

Walter, Tarığı orada da ziyaret eder. Tarık şaşkındır. Annesiyle beraber seneler önce Suriye’den geldiklerinde muhaceret bürosunca söyleşiye çağırıldıklarını ama durumlarının ne olduğuna dair bir haber almadıklarını bildirmekte ve masum olduğuna inanmaktadır.

Walter ıkına-sıkına Zainab’a durumu akşam eve döndüğünde anlatır ve ertesi gün beraberce ziyaret edebileceklerini bildirir. Zainab ise bunu kabul etmez ve kendisinin muhaceret burosu kaçağı olarak bu memlekette yaşadığını, ziyarete giderse kendi durumunun da açığa çıkabileceğini anlatır. Başından beri Walter’e olan uzaklık ve soğuklu= 87;u bir Amerikalı ile ilişkinin bu durumu ortaya çıkarabileceği olasalığının kaygısını yansıttığını artık <= span class=3DGramE>sinema severler anlamışlardır.

New York’ta bir kuzeni bulunduğunu ve artık orada kalmasının doğru olacağını düşünerek apartmandan ayrılır. <= /p>
Walter bütün bu olanlara onlar kadar üzülmektedir. İçinde yaşam için uzun zamandır ilk defa bir a= nlam yaratan bu çiftle olan arkadaşlığına çok kıymet vermektedir.

Bu arada bahsi geçen araştırmasını da konferansta sunmuş ama geriye dönmediğinden amirlerince ve meslektaşlarınca merak edilmiştir. Walter onlara daha New York’ta kalacağını ve yeni araştırması için materyel topladığı yalanını uydurmuştur.

Aradan geçen günler bir sonuç= getirmezken bir gün Walter’in kapısı çalınır. Açtığında karşısında kendinden genç, esmer, orta dogulu görünüşünde bir hanım ile karşılaşır. Kendisinin Tarığın annesi Mouna (Hiam Abbass) olduğunu ve oğlundan kaç gündür haber alamaması yüzünden merak ederek New York’a geldiğini açıklar. Walter hemen buyur eder ve yine utana-sıkıla Tarığın durumunu anlatır. Mouna, hemen oğlunun nerede tutulduğunu görmek ister ama ziyaretten de kaçınır.

Walter, bir otel bulmaya yönelen Mouna’yı evde kalması i&ccedi= l;in ikna eder. Ondan sonraki günlerinde Mouna kocasının, Tarığın babasının, Suriye’de hüküm= eti eleştiren bir yazı yazmasından dolayı hapse girdiğ= ini ve sonunda da öldüğünü, bundan sonra Tarık ile beraber ABD’ye muhacir olarak vatandaşlık protokolüne başvurduklarını anlatır. Oğlunun niye muhaceret ayırım merkezinde tutuklandığını anlayamadığını da ilave eder.

Bu arada Walter, muhaceret işleriyle uğraşan bir avukat tutmuştur ve Mouna ile yaptıkları ziyarette orta dogu kökenli olduğu isminden belli olan avukat, işin açığa çıkmasında elinden geleni yapacağını ama hiç bir şeye söz veremeyeceğini bildirir. Kendisinin nereden olduğunu soran Mouna’ya da “Queens (New York’un beş nahiyesinden biri)” ten olduğunu bildirir!

Mouna, New York’u ilk defa görmektedir ve “Phantom of the Opera - Operadaki Hayalet” müzikalini çok merak ettiğini bir konuşma esnasında belirtir. Bunu mimleyen Walter, Mouna’ya = bir sürpriz yaparak onu eserin gösterildiği tiyatro konumuna götürür ve seyrinden sonra da yemeğe çıkarl= ar. Yemek esnasında Mouna, oğlunun durumuna rağmen çok mu= tlu görünmektedir. Walter’e bu kadar yoğun çalışmalarında oğluna ve kendisine hiç bir karşılık beklemeden gösterdiği yakın ilgi i&c= cedil;in teşekkür eder. Walter de, uzun senelerdir ilk= defa olarak kendi kendiyle yüzleşme cesareti bulur, kendinin hiç= ; te o kadar meşgul olmadığını, kitap yazma ve araştırmaları için materyel toplamadığını, yıllardır kendine yalan söyleyerek “pretend” yani olmayan bir şeyi olur gibi gösterdiğini, kaybettiği yaşam anlamını Mouna’nın oğlu ile olan kısa ilişkiden sonra bulduğunu, dolayısı ile teşekkür etmesi gereken bi= ri var ise onun da kendisi olduğunu söyler. Mouna bu samimi itiraftan çok memnun kalmış ve Walter’in ne kadar as= il bir insan olduğunu daha iyi bir şekilde anlamıştır= .

Mouna bu arada Tarığın mektuplarında bahsettiği sevgilis= iyle de karşılaşmak ister. Walter onu alır ve pazara götürür. Mouna önce Zainab’ın “bu kadar kara” olmasına şaşırmıştır ama iki= kadın kısa bir zamanda kaynaşırlar ve hatta beraberce yapacaklar&#= 305; bazı işlerde oradan ayrılmaları gerektiğinden, Walter’i, Zainab’ın sergisine görevli olarak ta bırakırlar!

Bu arada üçünün arasında geçen bir konuşmada Tarığa olacakların neden bir sır bulutu içinde geliştiğinde de, Mouna’nın, “ayn&#= 305; Suriye gibi...” diye algılaması da enteresan bir şekil= de algılanacaktır.

Ertesi akşam Walter yatağında iken kapı vurulur ve içer= iye Mouna girer. Hiç bir şey demeden geceliğiyle yatağa, Walter’in yanına uzanır, Walter de onu arkadan kolları= ile sarar, ele ele tutuşurlar. Kendisiyle yüzleşme sıras= 05; Mouna’ya gelmiştir. Walter’e aslında muhaceret bürosunun bir haksızlık yapmadığını, Tarık ile olan senelerce evvelki söyleşiden sonra bir gü= ;n eve muhaceret bürosundan bir mektup geldiğini ve her ikisinin de vatandaşlık baş vurusunun reddedildiğini, şu-şu zaman zarfında Suriye’ye dönmeleri gerektiğinin bildirildiğini anlatır. Eylüldeki uçak kaçırma olaylarından önce kanıtlanan bu işlemlerde Mouna’nın etrafındakiler= , bu bildiriye boş vermesini, hükümetin böyle şeylere p= ek bakmadığını, kaçak olarak memlekette yaşama yönelmelerini önerdiklerinden dolayı mektubu yırtıp-attığını ve Tarığa söylemediğini de ekler. Sinema severler, Tarığın kendisini masum addetmesine bu şekilde nihayet = bir anlam vermektedirler. Maalesef Mouna ve etrafındakiler, gün gelip= te Eylül olayları yüzünden bir gün muhaceret çevresininin bu kadar hassas hale dönüşebileceği= ni hayalleyememişlerdir.

Ertesi gün, Walter yine Mouna’yı yanına alır ve o arabada beklerken Tarığı ziyaret etmek için konuma girer. Sırası geldiğinde kaynar suların başından aşağı döküldüğü bir haber ile karşılaşır: Tarık Suriye’ye geri gönderilmiştir!

O zamana kadar hem etrafının ve hem de sinema severlerin sessiz-sakin olarak tanımladığı Walter kontrolünü kaybeder, bağırıp-çağırmaya başlar, bu delikanlının kimseye zararı dokunmadığını= ;, yaptıklarının ne insaniyete ve ne de hukuka uymadığını haykırmaya girişir. Bu anda, Walter’in geç kalmasından şüphelenerek resepsiyona gelen Mouna Walter’e yaklaş= 5;r, sakinleştirir ve görevlilerin soğuk ve uzak bakışları altında yaşlı profesörü oradan uzaklaştırır.

Eve döndüklerinde kendisinin de en yakın bir zamanda Suriyeye dönmesinin gerektiğini, Suriye görevlilerinin Tarığ= ;a ne gibi bir muamele uygulayacaklarını bilmediğinden oğl= unun yanında yardım için hazır bulunması gerektiğ= ;ini dile getirir. Walter buna çok üzülmesine rağmen durumu anlamıştır.

Ertesi sabah bu iki üzüntülü insan birbirlerine karşı gösterdikleri takdir ve beğeniyle, ağlamadan-sızlamadan, karşılıklı cesaret veren iki arkadaş gibi hava alanında vedalaşırler. İkisi de birbirlerini bir daha göremeyeceklerini bilmektedirler...

Son sahnede Walter’i belki de ilk defa gravatsız olarak, koltuğ= unun altında darbuka taşırken hızlı adımlarla metroya girişte izlemekteyiz. <= /p>
Walter, ceketini çıkarır, sıralardan birinin üstüne oturur, ondan sonra sıraya kurularak Tarığın öğrettiği şekilde metro müzisyenleri gibi dümbeleğini çalmaya başlar!

Bu şekilde hem Tarığın her zaman yapmak isteyip te yapamadığını yerine getirerek arkadaşını onurlamakta ve hem de kendisini ilk defa topluma duygu ve dürtüleriyle tanıtma zevkini tatmaktadır...<= /span>

FİLMİN EĞİT= 04;MDE KULLANIMI

Film, bilhassa mesleksel ve kurumsal çevrelerde motiva= syon yetersizliğinin ve yeniden geliştirilebilmesinin tartışımında önemli bir araç yerine geçebilir. Hikaye bir kişi etrafında geçmekte ise d= e, bireysel motivasyon düzensizliğinin kurumları etkilemesinde güzel tartışmaların yaratılacağı potansiyele sahiptir.

Ayrıca depresyonun verdiği olumsuz boyut ile motivasyonun= yarattığı nötral boyutun birbirlerine olan etki-tepkilerinin de oğrenci ve uzmanlıkta olanların eğ= itimlerinde gözden geçirilebileceği düşünülmektedi= r.

FİLMİN TERAPİDE KULLANIMI

Motivasyon yaşamımızda çok zaman hesaba katılmayan ama ruh sağlığımızda çok önemli rolü olan= bir fenomendir.

Walter filmin başında genelde yaşamı ve özelde de kariyer= inde motivasyon eksikliği sergilemektedir. Ya= 51;ama tekrar dönüşümü ve mesleğini de bu açıdan samimi olarak değerlendirmesi ancak beklenmeyen bir ilişkiyle oluşmuştur.

Motivasyon nedir?

Bir inanç meselesi midir?

Bir düşünce ürünü müdür?

Yoksa bir duygu-dürtü sergilenmesi midir?

Nasıl bir antite veya fenomendir?

Başlangıcı nerededir?

Devamı, kantite olarak azalıp-çoğalması, kalite olarak ta etkisi-tepkisi nasıl ölçülmektedir?=

Niye kaybolur?

Tabii genelde toplumun ve özelde de ruh sağlığında çalışmakta olan uzmanların algılama ve açıklamaları birbirini tamamlayıcı da bulunabilir, tezat ta sunabilir.

Yazar, Transaksiyonel Analiz’e gönül verdiği için değerlendirmeleri de bu boyutta yer almaktadır.=

Motivasyon, duygu-dürtü katında, “iyi ergen-çocuk” tarafımızın yapıcılıkta, innovasyonda, eğlence işbirliğine özdeşmesinde kendini ve etrafındaki herkesi mutlu yapma çabasının bir göstergesidir.

Bir işi bitirmeye “ebeveyn” katımızda inancımız olabilir. Aynı işi bitirm= ede “yetişkin” tarafımızın da sağ duyu yol gösterimi sergilenebilir. Mamafih, eğer “çocuk-ergen” boyutumuzun oyun-sever, yaptığından zevk alma, etrafı ile beraber keyif duyma dürtü ve duygularından yoksunsak, işte Walter gibi inanç ve düşüncelerimize hizmet etmekle beraber yaşamımıza “yaşam” diyebilmemiz zorlaş= arak, “yaşayan ölüler” klübüne kaydımızı yaptırmış oluru <= /p>

İşimizde mizaha yönlenmemizde, kimsenin cinsine, inancına, ırkın= a ve diğer demografik etkenlerine halel getirmeden şakalaşmaya, gülmeye ve kahkahaya götürebileceğimiz bir ortamda bıkkınlığa, bunalıma ve “yaşayan ölü” şekline dönüşüme yer olmayacaktır.

Tabii her gün yaşamın empoze ettiği stres ve travmalardan geçerken bazen tebessüm etmeye bile zaman ve mekan bulunmayabilir. Yazarın sözü meclisten uzak, sağlık problemleri, kayıplar, finansman zorlukları, kariyer sorunlar= 5; ve daha listelenebilen olayların etkisiyle zor zamanlar geçirebiliriz. Bununla beraber çoğu insan bu zorluklarla mecelleşmeye “motive” olmuştur. İşin entere= san tarafı, Anglo-Sakson ekollerinde dendiği üzere, “some people produce better under stress - bazı insanlar stres altında = iken daha üretici olurlar.”

Dolayısı ile konumuz ruh sağlığını tehdit eden üzüntü, kaygı, şüphe veya öfke dört atlısı değildir. Bunlar yıkıcı da olsa yine de bir yerde “enerji”dir, varlıkları bulunmaktadır. Mamafih, “Burnout” ta denilen ve “ne kendisine ve ne de etrafına artık yapıcı ve olumlu birşey veremeyen” bıkkınlık, bunalım ve uzaklaşma sağlık bakımından diğer dört durumdan daha da tehlikelidir. Özkıyımların, intiharların büyük bir kısmı depresyon değil burnout-bıkk&= #305;nlık sendromunun trajik bir sonudur. Bu bıkkınlık sendromu, hastalarının yanlışlıkla depresyon tanımı= ; ve tedavisi almasında durumlarını iyileştirememekte, bilak= is daha kötüye götürebilmektedir.

Klinik yaklaşimda hastanın Walter gibi kendisiyle yüz yüze gelmesine yardım edilmesi ve hakikaten “o anda ve o yerde”= en çok neyi yapmak istediği araştırılmalıd= 5;r. Koca bir profesör, inancına ve mesleğine uygun piyano uğraşılarında başarısız olurken ve bu yüzden kendinden ve etrafından gittikçe daha da fazla uzaklaşırken, dümbelek çalma ile uzun zamandır i= hmal ettiği içindeki yapıcı, eğlentili, olumlu ve oyu= ncu “iyi çocuk-ergen”i ortaya çıkarmış, yaşama bağlanmıştır.

Film bunun dışında iki ayrı konuda da önemli mesajlar vermektedir:

Bütün bunlar, Walter’in evini apar-topar boşaltan çiftin sokakta kalmasına gönlünün müsaade etmemesi ve bir yer buluncaya kadar apartmanı paylaşmalarını önermesiyle başlamıştır. Eğer bir çok büyük şehir sakini örneği, kimin nesi olabilecek bu çiftin başı= ;na ne geleceğine aldırmasaydı, kendini bulamayacak ve konferanstan sonra yine o soğuk ve kuru yaşamına dönecekti. Burada bir karşılık beklemeden yaptığı iyiliğin adeta ödülünü kazanmaktadır.

Walter ve Mouna’nın yaklaşımı arkadaşlıkta, birbirlerini takdir etme ve beğenide bırakılmı#= 1;tır. Bazı sinemaseverler Mouna, Walter’in geceleyin odasına girerek yatağa yanı-başına uzanmasından ve Walter’in de arkasından Mouna’yı kolları ile sarmasından ilişkilerinin cinsel formata dönüşmesini beklerken sürprize edilmişler, bu genelde insani, özelde de arkadaşça dayanışmanın dışında birşey olmaması ile de şaşırmışlardır.

Geçirdikleri stresten uzaklaşmada “indifferent” yani “hiç birşey hissedememe” derecelerine düşen hastalara faydalı olabilecek böyle bir filmin kaçırılmaması gerekmektedir.

Dr. Fuat ULUS<= o:p>